صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
شخصی دعوایی علیه خوانده مطرح می کند، وقت رسیدگی تعیین شده و ابلاغ قانونی می شود . خوانده وکیل معرفی نکرده ، شخصاً حاضر نشده و لایحه ای نیز ارسال نکرده است ولی دعوایی با عنوان تقابل برای این پرونده از طریق پست ارسال کرده است . آیا ارسال دادخواست تقابل که نشان از اطلاع خوانده (خواهان دعوای تقابل) از پرونده بوده ، موجب حضوری تلقی شدن رای پرونده اصلی خواهد بود یا خیر ؟
نظر هیئت عالی
در صورتی که در دعوی تقابل دادگاه، دفاع ماهوی او را احراز نماید حکم صادره حضوری خواهد بود؛ به علاوه اصل بر حضوری بودن احکام قضایی است و در موارد شک و تردید اصل استصحاب جاری است.
نظر اکثریت
رای صادره در فرض موضوع سوال ، حضوری است چرا که ابلاغ از منظر حقوقی جنبه ی طریقیت دارد نه موضوعیت و به هر جهت که خوانده از دعوای خواهان مطلع شود و این امر برای دادگاه احراز شود که اطلاع دارد (و در فرض سؤال ،ارسال دادخواست تقابل نشان از اطلاع می باشد) موجب حضوری تلقی شدن رای است .خوانده دعوای تقابل را در مقام دفاع از حقوق خود مطرح نموده و این امر به نوعی اقدام دفاعی خوانده است که در مقام خواهان انجام می دهد و مثل زمانی است که لایحه ارسال کرده است . به بیان دیگر طرح دعوای تقابل ، یکی از طرق دفاعی است که خوانده اتخاذ می کند و بنابراین اثر تقدیم داخواست تقابل مانند دفاع کتبی مذکور در ماده 303 ق.آ.د.م بوده و باعث حضوری تلقی شدن رای است .ضمن اینکه مفهوم دعوای تقابل ، مقابله کردن است. اگر خوانده یک درخواست ساده به دادگاه تقدیم می نمود یا در جلسه کارشناسی حضور می یافت یا وکیل برای مطالعه نمودن معرفی می نمود باعث حضوری شدن رأی دادگاه می شد، به قیاس اولویت تقدیم دادخواست تقابل را که مبین آن است که خوانده یقیناً از مفاد دعوا مطلع بوده است ولو اینکه با پست ارسال نموده باشد باید از موجبات حضوری تلقی شدن رای دانست.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه وفق قانون اطلاع خوانده باعث حضوری شدن آراء نمی شود و شرایط حضوری محسوب شدن آراء در ماده 303 ق.آ.د.م احصاء شده است بدین ترتیب که رای در صورتی غیابی است که خوانده یا وکیل یا قائم مقام یا نماینده قانونی وی در هیچ یک از جلسات دادگاه حاضر نشده و بطور کتبی نیز دفاع ننموده باشد یا اخطاریه ابلاغ واقعی نشده باشد. قانون گذار از اطلاع خوانده به نحو دیگر ، سخنی به میان نیاورده است.از طرفی دعوای تقابل، دفاع است . مواد 17 و 18 ق.آ.د.م بین دفاع و دعوا تفاوت قائل شده است و دعوای تقابل در فرض سؤال یک ادعا می باشد و موجب حضوری شدن رأی دادگاه نمی شود .ضمن اینکه استثناء درحد استثناء می باشد ماده 303 ق.آ.د.م استثناء است و نمی توان استثناء را توسعه داد لذا رأی می بایست غیابی محسوب شود .
مبحث
مستندات قانونی
ماده 142 آیین دادرسی مدنی | ماده 17 آیین دادرسی مدنی | ماده 18 آیین دادرسی مدنی | ماده 303 قانون آیین دادرسی مدنی