صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
با توجه به ماده 102 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، اگر مرد همسرش را به طلاق باین طلاق دهد :آیا بعد از اجرای صیغه طلاق، به عنوان شاکی خصوصی می تواند علیه زوجه سابقش تحت عنوان ارتکاب عمل منافی عفت ، قبل از اجرای صیغه طلاق ، اعلام شکایت کند ؟ باعنایت به عدم وجود علقه زوجیت درزمان طرح شکایت، آیا زوج سابق شاکی خصوصی محسوب می شود و در صورت اصدار قرار یا رای ، می تواند نسبت به آنها اعتراض یا درخواست تجدیدنظر نماید؟
نظر هیئت عالی
منظور از شاکی، شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان قابل مطالبه شده است و بر اساس ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری 1392، ضرر و زیان های قابل مطالبه اعم است از زیان های مادی و معنوی و منافع ممکن الحصول و بر اساس تبصره یک آن ماده، زیان معنوی عبارت از صدمات روحی و هتک حیثیت و اعتبار شخصی، خانوادگی یا اجتماعی است و در فرض استعلام، وقوع بعدی طلاق مسقط حق شکایت زوج به عنوان شاکی خصوصی در جرم منافی عفت نخواهد بود؛ نظریه اقلیت نتیجتاً مورد تأیید است.
نظر اکثریت
اولا ً: با توجه به اینکه رویکرد و سیاست کیفری در شرع مقدس اسلام و همچنین در قانون مجازات اسلامی و آیین دادرسی کیفری در مورد جرایم منافی عفت، بزه پوشی بوده و موارد تعقیب و تحقیق در جرایم منافی عفت محدود و مضیق شده است . ثانیا ً: ماده 10 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 در تعریف شاکی مقرر نموده است « بزه دیده شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان می گردد و چنانچه تعقیب مرتکب را درخواست کند شاکی نامیده می شود » و مراد از لفظ شاکی در این ماده به متضرر از جرم، دلالت حقیقی است نه مجاز ی، به عبارتی شاکی باید هم در زمان وقوع جرم ( که در فرض سوال قبل از اجرای صیغه طلاق بوده ) و هم در زمان طرح شکایت ( بعد از طلاق ) حقیقتا ً متضرر از جرم باشد . چنانچه در زمان وقوع جرم متضرر باشد ولی در زمان طرح شکایت متضرر نباشد اطلاق لفظ شاکی به زوج دلالت مجازی خواهد بود نه دلالت حقیقی . ثالثاً : تفسیر به نفع متهم نیز ایجاب می کند که تعقیب جرایم منافی عفت در محدوده موارد مقرر در ماده 102 قانون مرقوم انجام شود و از توسعه لفظ شاکی خصوصی به زوج سابق خودداری شود، چه این که، طلاق واقع و رابطه زوجیت زایل شده است . باید شاکی را در معنای حقیقی آن استعمال کرد نه معنای مجازی . بنابراین؛ با زوال رابطه زوجیت ازطریق اجرای صیغه طلاق باین، زوج سابق در زمان طرح شکایت متضرر از جرم محسوب نمی شود و نمی تواند به عنوان شاکی خصوصی اعلام شکایت کند در صورت اعلام شکایت به لحاظ نداشتن سمت قانونی باید قرار منع تعقیب صادر شود و در این صورت و یا درحالت صدور رای نسبت به ماهیت جرم مذکور، زوج سابق حق اعتراض نسبت به قرار یا درخواست تجدیدنظر نخواهد داشت .
نظر اقلیت
با توجه به اینکه در فرض سوال در زمان وقوع جرم، رابطه زوجیت وجود داشته، زوج سابق دارای حق شکایت کیفری بوده و با وقوع طلاق نیز، بقای حق سابق استصحاب می گردد و برای حقی که در سابق ایجاد شده، زوال آن محتاج به دلیل است. صرف وقوع طلاق و زوال رابطه زوجیت موجب سقوط حق سابق نخواهد بود. بنابراین زوج سابق، شاکی خصوصی محسوب می شود، حق شکایت و اعتراض و تجدیدنظرخواهی را دارد . نظرهای ابرازی: 1- اگر زوج بعد از اجرای صیغه طلاق ، از وقوع جرم عمل منافی عفت مطلع شده باشد ، چون بعد از اجرای صیغه طلاق، رابطه زوجیت وجود ندارد؛ اساسا ً ضرری به زوج سابق وارد نشده است، حق شکایت کیفری ندارد . اگر قبل از اجرای صیغه طلاق از وقوع جرم مطلع شده اما به عللی اعلام شکایت نکرده چون در زمان وجود علقه زوجیت ضرر معنوی به زوج وارد شده است لذا حق شکایت کیفری دارد و شاکی محسوب می شود . 2- اگر جرم عمل منافی عفت در زمان زوجیت کشف شده ولی زوج در زمان زوجیت شکایت نکرده و حق خود را اعمال نکرده باشد به مثابه، اسقاط حق است. وی پس از طلاق ذینفع نمی باشد و برای اعلام شکایت مهلت قانونی ندارد .
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 102 قانون آیین دارسی کیفری