صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
به موجب دادخواستی خواهان خواستههای متعدد علیه خواندگان متعدد مطرح مینماید، با توجه به متفاوت بودن اقامتگاه یکی از خواندگان با سایر خواندگان دعوا و عدم صلاحیت محلی داشتن دادگاه جهت رسیدگی به دعوای خواهان علیه خوانده مذکور و مستقل بودن جهت خواسته هر خوانده از خوانده دیگر دادگاه به استناد ماده ۵۶ ق.آ.د.م دعاوی را تفکیک و نسبت به خواندهای که ساکن اراک نبوده قرار عدم صلاحیت صادر و پرونده را به مرجع صالح ارسال مینماید، مرجع مذکور اختلاف در صلاحیت نموده، پرونده جهت تعیین مرجع صالح به دیوان عالی کشور ارسال میگردد، دیوان محترم موضوع خواسته را یک ادعا تلقی نموده است که راجع به خواندگان متعدد است، لذا بر مبنای ماده ۱۶ ق.آ.د.م اراک را به عنوان مرجع صالح تعیین مینماید، پرونده اصلی و قبلی که این پرونده از آن تفکیک شده است چون خواهان ضمن تقدیم دادخواست تقاضای اعسار هم نموده بوده، بعد از رد اعسار بدلیل عدم رفع نقص متعاقب اخطار رفع نقص دفتر و عدم اقدام خواهان، با قرار رد دفتری رد و قطعی شده است. اکنون با عنایت به استدلال دیوان عالی کشور جهت صالح تشخیص دادن دادگاه اراک و مختومه شدن پرونده نسبت به دیگر خواندگان، دادگاه اراک مجدداً در خصوص صلاحیت ابتدا به ساکن اظهار نظر نماید یا اینکه در هر حال اقدام به رسیدگی نماید؟
نظر هیئت عالی
مطابق ماده 26 ق.آ.د.م مناط صلاحیت مرجع قضایی، زمان تقدیم دادخواست است و در صورتی که به استناد مواد 28 و 30 ق.آ.د.م شعبه دیوان عالی کشور در مقام حل اختلاف در صلاحیت، مبادرت به تعیین مرجع ذی صلاح نماید، تبعیت از نظر دیوان ضروری است.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه به موجب ماده ۲۶ ق.آ.د.م مناط صلاحیت زمان تقدیم دادخواست است و صرفنظر از رد دادخواست خواهان نسبت به دیگر خواندگان چون زمان تقدیم دادخواست با استدلال دیوان (صرفنظر از صحت وسقم آن) اراک صالح به رسیدگی تشخیص گردیده است بنابراین با توجه به مواد ۲۸ و ۳۰ ق.آ.د.م تبعیت از نظر دیوان عالی کشور ضروری است حتی اگر دیوان اشتباه کرده باشد. صرفنظر از اینکه در مقررات جاری صرفاً یک مرحله اختلاف در صلاحیت و تعیین تکلیف آن در مرجع عالی پیش بینی شده است و اگر اکنون دادگاه اراک مجدداً عدم صلاحیت صادر کند در مقررات تعیین تکلیف نشده است که باید چکار کرد و مرجع حل اختلافی در این فرض پیش بینی نشده است لذا دادگاه اراک میبایست اقدام به رسیدگی ماهوی نماید.
نظر اقلیت
با عنایت به اینکه دیوان محترم عالی کشور بر فرض بقای دعوا علیه دیگر خواندگان با رعایت ماده ۱۶ق.آ.د.م اقدام به اظهارنظر در خصوص تعیین مرجع صالح نموده است که اکنون با رد دادخواست خواهان در خصوص دیگر خواندگان مقیم اراک که دعوای خوانده غیر مقیم در اراک به تبعیت از آنها در اراک میبایست رسیدگی شود، قضیه سالبه به انتفاع موضوع است و مقدماتی که مبنای تعیین صلاحیت دادگاه اراک بوده است از بین رفته و از طرفی اصل بر صلاحیت دعوا در دادگاه محل اقامتگاه خوانده است که در فرض سوال خوانده باقی مانده اقامتگاه ایشان اراک نیست و حکم ماده ۱۶ ق.آ.د.م یک حکم استثنائی و خلاف اصل است اکنون با رد دادخواست خواهان نسبت به خواندگان اراک و وصول پرونده از دیوان در خصوص خواندهای که مقیم اراک نیست، دادگاه شک میکند که حکم ماده ۱۶ ق.آ.د.م قابلیت اجرا و اعمال دارد که اقتضای اصل، عدم صلاحیت دادگاه اراک است بنابراین مجدداً چون پرونده فعلی دیگر مشمول حکم ماده ۱۶ ق.آ.د.م نیست دادگاه باید قبل از هر چیز در خصوص صلاحیت خود اظهارنظر نموده و پرونده را با قرار عدم صلاحیت به محل اقامتگاه خوانده ارسال نماید.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 16 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 26 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 28 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 30 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 56 قانون آیین دادرسی مدنی