صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
چنانچه شخصی به ارتکاب جرایم مرتبط با قانون مواد مخدر محکوم به اعدام شده باشد و دادگاه در دادنامه خویش پیشنهاد عفو و تبدیل مجازات اعدام به حبس تعزیری را در راستای ماده 38 قانون مبارزه با مواد مخدر مطرح نموده باشد؛ آیا این تقاضا مجزا از ماده 542 قانون آیین دادرسی کیفری میباشد و محکوم میتواند مجدداً در راستای ماده 542 نیز یک مرتبه دیگر درخواست عفو نموده و اجرای مجازات را متوقف نماید؟ مستندلاً پاسخ دهید.
نظر هیئت عالی
با توجه به ماده 45 اصلاحی مصوب 1396/7/12 جرائم مواد مخدر با حصول شرایط مقرر در ماده مرقوم که موجب سلب حیات است را در حکم مفسد فیالارض دانسته و به انگاره تعزیری بودن اعدام در قانون مواد مخدر خط بطلان کشیده است. بنابراین با تصویب این قانون، اعدام تعزیری در این خصوص منتفی است و تقاضای تخفیف مجازات اعدام توسط دادگاه حکمی خاص است ولی نمیتوان از قید برای یک بار مقرر در ماده 542 آیین دادرسی کیفری چشم پوشید . تکرار عفو موجب طولانی شدن و خنثی شدن روند اجرای حکم میشود و به حقوق دفاعی ارتباط ندارد.
نظر اکثریت
تقاضای عفو مطروحه در قانون مبارزه با مواد مخدر یک ماده و قانون خاص بوده و در شرایط خاصی به متهم تعلق میگیرد (همکاری با مأمورین و اقرار نسبت به حکم و..) و چهبسا به همه متهمین تعلق نگیرد. درحالیکه مقرره ماده 542 قانون ایین دادرسی کیفری مشمول همه محکومین (اعدام مواد مخدر) میگردد. بنابراین این دو مورد جدای از یکدیگر بوده و باید هر دو جداگانه اعمال گردند. ضمناً با توجه به نوع مجازات (از این حیث که سالب حیات میباشد) تفسیر به نفع متهم نیز اقتضا میکند که این برداشت را داشته باشیم تا حقوق دفاعی متهم نیز حفظ شود.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه اجرای احکام قطعی کیفری طبق ماده 9 آییننامه نحوه اجرای احکام حدود، سلب حیات و ... فوری است و نباید به تاخیر افتد مگر به موجب قانونی؛ تفسیر ما از قانون نیز نباید بهگونهای باشد که موجب تأخیر در اجرای حکم قطعیت یافته گردد چهبسا اینکه بازدارندگی بسیاری از مجازاتها در فوریت اجرای آن میباشد. صرفنظر از این موارد با توجه به اینکه مبنای هر دو مقرره قانونی تبدیل مجازات اعدام به حبس میباشد و علت جدیدی که طرح مجدد درخواست عفو را بنماید (در مواردی که پیشنهاد عفو دادگاه رد شده باشد) حادث نشده است؛ لذا طرح مجدد درخواست عفو و تاخیر در اجرای حکم صحیح به نظر نمیرسد.
مستندات قانونی
ماده 38 قانون مبارزه با مواد مخدر | ماده 542 قانون آئین دادرسی کیفری