صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
بخش یازده قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 19/11/1392 با اصلاحات 1394،مواد 688 تا 696 به آیین دارسی جرائم اشخاص حقوقی اشاره دارد.در ماده 689 قانون مذکور به تبیین اتهام به نماینده شخص حقوقی که واژه جدیدی در ادبیات حقوق کیفری است اشاره شده است.در مواد 20،21و143 قانون مجازات اسلامی نیز به مجازات شخص حقیقی علاوه بر مجازات شخص حقیقی اشاره شده است.حال سوال این است که آیا در تمام مواردی که اتهام متوجه شخص حقوقی می باشد باید به تفهیم اتهام به شخص حقیقی علاوه بر تبیین اتهام به نماینده اقدام شود یا خیر؟آیا می شود ضابطه معینی در این خصوص دست یابیم؟
نظر هیئت عالی
با توجه به ماده 20 قانون مجازات اسلامی در جرائم عمد یا غیر عمد می توان بر مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی هم نظر داشت به موارد 7 گانه منظوره در ماده اشاره شده حکم به محکومیت داد. بدهی است مسئولیت مرقوم در مواردی است که اشخاص مذکور اعمال تصدی گری می کنند. نتیجتاً نظریه اقلیت صائب اعلام می شود.
نظر اکثریت
در خصوص مسوولیت مدنی شخص حقوقی اختلافی وجود ندارد. در خصوص مسوولیت کیفری شخص حقوقی علاوه بر مواد فوق در قوانین مختلفی به این موضوع اشاره شده است. مثل ماده19 قانون جرایم رایانه ای، ماده 505 قانون مجازات اسلامی، ماده4 قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب29 خرداد 1334،ماده109 قانون تامین اجتماعی مصوب1354، ماده 76 قانون نظام صنفی و ماده184 قانون کار که به مسوولیت شخص حقوقی در آنها اشاره شده و کیفرهای مختلفی از قبیل تعطیلی موسسه و کیفر مدیرعامل یا مدیر مسوول شخص حقوقی را پیش بینی کرده است. در فرض سوال با توجه به اینکه در جرایم عمدی وقوع بزه از جانب شخص حقوقی بدون دخالت شخص حقیقی قابل تصور نیست بنابراین در جرایم عمدی علاوه بر تبیین اتهام به نماینده شخص حقوقی به اتهام شخص حقیقی که در واقع مرتکب بزه می باشد نیز باید رسیدگی شود و در واقع تفهیم اتهام به وی نیزباید صورت گیرد.از سیاق ماده20 قانون مجازات اسلامی نیز بر می آید که در خصوص جرایم عمدی است و در صورتی که جرم غیرعمدی باشد مشمول ماده 20 نخواهد بود و فقط شامل جرایم عمدی است و در نتیجه در جرایم غیرعمد نیازی به تفهیم اتهام به شخص حقیقی نمی باشد. به طور مثال عدم رعایت حریم راه از سوی اداره راه که منتهی به قتل غیر عمدی میشود و اداره مقصر تشخیص داده می شود صرفا تبیین اتهام به نماینده صورت می گیرد و شخص حقوقی نیز محکوم به پرداخت دیه می شود و جزای نقدی در این فرض اعمال نمی گردد.ولی در جرایم عمدی علاوه بر تبیین اتهام تفهیم اتهام نیز به مرتکب جرم صورت می گیرد.
نظر اقلیت
تفاوتی در این مورد بین جرایم عمدی و غیر عمدی وجود ندارد و معیار تفکیک بین جرایم عمدی و غیر عمدی در اینخصوص مشخص نمی باشد و در واقع ضابطه ای در این خصوص در قانون مطرح نگردیده است در نتیجه تفهیم اتهام به شخص حقیقی علاوه بر تبیین اتهام به شخص حقوقی در مواردی که جرم به نام و در راستای منافع شخص حقیقی محقق شده باشد صورت می گیرد. مستند این نظر نیز ماده 688 قانون آیین دادرسی کیفری می باشد که بیان کرده علاوه بر احضار شخص حقیقی که اتهام متوجه وی می باشد به شخص حقوقی نیز اخطار می شود تا مطابق مقررات نماینده قانونی یا وکیل خود را معرفی نماید.بنابراین تفکیک بین جرایم عمدی و غیرعمدی مورد قبول نمی باشد و ماده 688 نیز به هر دو این موارد اشاره کرده است.
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 143 قانون مجازات اسلامی | ماده 20 قانون مجازات اسلامی 92 | ماده 689 قانون آیین دادرسی کیفری