صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آیا اصیل در معاملات فضولی در صورت تأخیر مالک در اعلام رد یا تنفیذ معامله فضولی می تواند از جهت قراردادی معامله را ابطال نماید یاخیر؟
نظر هیئت عالی
در فرض سؤال متضرر از معامله فضولی به لحاظ تأخیر در اعلام رد یا تنفیذ قرارداد ، بنا به تجویز ماده 252 قانون مدنی میتواند معامله را برهم بزند و حکم اعلام فسخ و بر هم زدن معامله غیر نافذ بنا بر قاعده لا ضرر یک امر استثنائی است که ماده 252 قانون مذکور مبتنی بر آن است .
نظر اکثریت
فرض مقرر در ماده 252 قانون جایی مصداق پیدا می کند که بتوان معامله غیر نافذ را فسخ نمود و حکم فسخ معامله غیر نافد یک امر استثنایی است؛ بنابراین اگر تأخیر نباشد یا ضرری از تأخیر به وجود نیاید اصیل حق برهم زدن معامله را ندارد چون اصیل حق الزام مالک را ندارد بلکه تنها می تواند معامله را در فرض تأخیر موجب زیان فسخ کند و در صورت عدم تأخیر نمی تواند چون معامله از طرف اصیل اشکالی ندارد و عدم نفوذ برای حمایت از مالک است نه اصیل.
نظر اقلیت
باتوجه به اینکه معامله فضولی منعقده از سوی اصیل به جهت اعلام قصد و رضای وی کامل می باشد لذا اصیل از این جهت نمی تواند قرارداد فضولی را ابطال نماید اما از جهت خارج از قید و قرارداد و با استناد به قاعده لاضر و لاضرار فی الاسلام با اثبات تأخیر مالک در اعلام یا ردّ اجازه ورود ضرر بدین جهت می تواند معامله فضولی را بر هم بزند؛ به نظر می رسد منظور از این اصطلاح مندرج درماده 252 قانون مدنی ابطال عقد فضولی که عقاید غیر صحیح می باشد است نه فسخ؛ چون فسخ ناظر به عقود و معاملات صحیح است نه معاملات فضولی که غیر نافذ و به اصطلاح غیر صحیح می باشد.