صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
فرماندهی انتظامی شهرستان به معاونت پشتیبانی اعلام نموده احد از سربازان را که آشپز بوده تا حد ممکن به عنوان نگهبان استفاده نکند و معاون پشتیبانی عصبانی شده و با تندی بیان داشته من اینجا چه کارهام و شما انصاف و عدالت ندارید و سربازان زیر مجموعه پشتیبانی هستند و من به ایشان دستور میدهم و نه شما. فرمانده انتظامی شهرستان به عنوان اهانت به مافوق اعلام شکایت نموده است. آیا مورد سوال از مصادیق اهانت به مافوق محسوب میگردد؟
نظر هیئت عالی
ضمن تایید اکثریت، ظاهر دستور معقول به نظر میرسد، با فرض این که دستور قابلیت اجرا هم نداشته باشد پاسخ مادون خارج از عرف و صرف نظر از عصبانیت و تندخویی باعث خفت شده است.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه در قانون تعریف مشخصی از توهین بیان نشده و در مجموع هر عمل و رفتار یا گفتاری را که باعث خفت و خواری طرف مقابل شود را توهین دانستهاند و با توجه به جایگاه و شخصیت فرد توهین شونده نیز این رفتار و گفتار ممکن است توهین تلقی شود یا خیر و به خاطر همین دلیل نیز تشخیص توهین بودن را به قاضی رسیدگی کننده واگذار کردهاند و در فرص سوال هرچند عمل معاون پشتیبانی میتواند خارج از نزاکت و بیادبانه تلقی شود و اهانت محسوب نشود ولی با توجه به جایگاه فرمانده انتظامی شهرستان و نحوه برخورد معاون پشتیبانی و لحن تند ایشان که به نوعی فرمانده را بی عدالت و بی انصاف خواندهاند؛ لذا به نظر عمل ایشان توهین به مافوق تلقی میشود و ضمنا اهانت نیاز به اینکه در جمع باشد یا خیر تاثیری در عنوان مجرمانه نخواهد داشت. اعتراض کردن به خودی خود، توهین نیست ولی در این سوال، با توجه به سمَت و جایگاه مخاطب، با صدای بلند اعتراض کردن، در نیروهای مسلح باید شأن و جایگاه مافوق رعایت شود و با جامعه بیرونی تفاوت دارد و توهین به عرف برمیگردد و باید صریح باشد که در اینجا با سر و صدا حرف زدن درجمع برابر مافوق اعتراض نیست و اعتراض روش خاص خود را دارد نه اینکه ادبیات یاد شده را اعتراض بدانیم. با توجه به قانون استفساریه نسبت به کلمه توهین و اهانت که بیان میدارد: «با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و موقعیت اشخاص موجب تخفیف و تحقیر آنان شود» لذا در مورد سوال موقعیت و جایگاه فرمانده ایجاب مینماید که چنانچه حتی اعتراضی میخواهد صورت پذیرد با رعایت موازین و شئونات نظامی باشد و رفتار متهم در سوال حاضر باتوجه به جایگاه فرمانده موجب استخفاف و تضعیف جایگاه فرمانده و اهانت محسوب میگردد.
نظر اقلیت
اولین شرط تحقق جرم توهین؛ انجام عمل وهن آور است که از نظر عرف و عادت موجب کسر شأن یا باعث تخفیف یا پست شدن طرف مقابل گردد با ملاحظه الفاظ به کار برده شده توسط معاون پشتیبانی چنین شرطی (عمل وهن آور) احراز نمیگردد بلکه نوعی اعتراض به دستور فرمانده محسوب میگردد لذا موضوع از مصادیق توهین به مافوق محسوب نمیگردد. در مقام تعریف، اهانت و توهین، عبارت است از به کار بردن الفاظی که صریح یا ظاهر باشد و یا ارتکاب اعمال و انجام حرکاتی که با لحاظ عرفیات جامعه و با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و موقعیت اشخاص موجب تخفیف یا تحقیر آنان شود. در مورد سوال طرح شده بنظر بیان الفاظ مذکور که قصد تحقیر وجود نداشته باشد، اهانت به مافوق محرز نیست و توهین محسوب نمیشود.
مبحث
مستندات قانونی
* قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح | ماده 609 قانون مجازات اسلامی