صورت‌جلسه نشست قضائی

کد نشست:۱۴۰۴-۱۱۳۴۴
برگزار شده توسط:استان البرز/ شهر کرج
تاریخ برگزاری:۱۴۰۱/۱۲/۰۱
موضوع:تأثیر اختلال روانی مادون جنون بر مسئولیت کیفری شخص

پرسش

الف ( که فردی بالغ می باشد ) دارای اختلال اوتیسم و دارای حالت خطرناک ، به عنوان متهم تحت اتهام ایراد ضرب و جرح عمدی به شعبه آورده شده است . ( با فرض وجود ادله کافی مبنی بر ایراد ضرب و جرح عمدی توسط فرد الف ) پس از اعزام متهم به پزشکی قانونی و مطابق با نظریه مرجع مزبور وجود حالت خطرناک متهم محرز بوده لکن جنون وی محرز نمی باشد. الف ) وجود حالت خطرناک متهم و اختلال اوتیسم چه تأثیری در مسئولیت کیفری متهم دارد ؟ ب) وجود حالت خطرناک متهم چه تأثیری در صدور قرار تأمین از نظر نوع و میزان قرار تأمین دارد ؟

نظر هیئت عالی

اختلال روانی اگر حسب ماده 149 قانون مجازات اسلامی به نحوی باشد که فرد فاقد اراده وقوه تمیز باشد مجنون محسوب می‌شود و الّا مجنون نیست. لذا برای تشخیص موضوع باید نظر پزشکی قانونی دائر بر اینکه آیا فرد خاص دارای اختلال روانی در آن حد از اختلال رنج می‌برد که فاقد اراده و قوه تمیز باشد یا خیر استعلام شود. ملاک تشخیص جنون و جریان آثار آن، اراده و قوه تمیز است نه اختلال روانی. معیارهای انتخاب قرار تأمین در ماده 217 و 250 ق. آ. د. ک. معین شده است و حالت خطرناک (که مترادف وضعیت روحی مذکور در ماده 250 نیست) از زمره این معیارها نیست. در صورتی که حالت خطرناک مجنون مرتکب جرم ثابت شود مطابق ماده 150 قانون مجازات اسلامی به دستور دادستان تا رفع حالت خطرناک در محل مناسب نگهداری می‌شود. این دستور ارتباطی با قرار تأمین کیفری، شرایط و معیارهای آن ندارد و مقررۀ خاص قانون دربارۀ مجنون که دارای حالت خطرناک می‌باشد، و همان گونه که در قسمت دوم ماده 150 مذکور آمده، این دستور دادستان در واقع یک اقدام تأمینی در قبال حالت خطرناک می‌باشد.

نظر اکثریت

حسب ملاک ماده 149 قانون مجازات اسلامی از نظر مقنن اختلال روانی را در کنار جنون قرارداده است (به عبارتی در حکم جنون قرار داده و آثار حکم جنون را بردارنده اختلال روانی قرارداده است مقید به این که پزشکی قانونی وجود اختلال روانی را در نظریه خود تصریح نموده باشد . ب) با عنایت به اینکه طبق ماده 149 اختلال روانی در حکم مجنون محسوب می شود لذا طبق احکام مخصوص اشخاص مجنون به جرایم وی رسیدگی می گردد.

نظر اقلیت

نظریه اول : با توجه به ماده 91 قانون مجازات اسلامی که بیان داشته است در جرایم موجب حد یا قصاص هرگاه افراد کمتر از 18 سال ماهیت جرم انجام شده و حرمت آن را درک نکنند یا در خصوص رشد و کمال عقل آنان شبهه وجود داشته باشد و همچنین تبصره ماده که بیان می دارد دادگاه برای تشخیص رشد و کمال میتواند استعلام بگیرد وجه تمایزی بین اشخاص بالغ عاقل با اشخاص بالغ فاقد کمال عقل (همانند اوتیسم در فرض سوال) قائل شده است و در این خصوص اگر چه این قانون در فصل مربوط به مجازات نوجوانان آمده است لکن در این مورد شخص نوجوان هیچ خصوصیتی ندارد لذا مقرره منعکس در ماده مزبور قابل تسری به سایر اشخاص بالغ دارای اختلال روانی می باشد و نکته مهم اینکه در مورد ماده 91 در مورد نوجوان بالغ دارای اختلال روانی مجازات تعیین شده است لذا مسئولیت کیفری وی به طور کلی ساقط نشده است و مطابق با قواعد عمومی مسئولیت صرفاً اشخاص مجنون (مرتبط با فرض سوال) فاقد مسئولیت کیفری می باشد . ب) با توجه به شرح فوق در صدور قرار تأمین نیز می بایست شرایط روانی متهم را ملحوظ نظر قرار داد. نظریه دوم : نظر به اینکه متهم حسب نظریه پزشکی قانونی ، حالت جنون ندارد لذا دارای قدرت تشخیص است و به طور کلی مسلوب الاختیار نیست و با مجانین تفاوت دارند لذا دارای مسئولیت کیفری است لکن تا زمان رفع حالت خطرناک در مراکز مخصوص نگهداری میشود و به محض رفع حالت خطرناک جهت تفهیم اتهام به دادسرا اعزام و به مانند سایر متهمان عادی با وی رفتار می شود .

مبحث

کلمات کلیدی

مستندات قانونی

ماده 149 قانون مجازات اسلامی | ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392

تأثیر اختلال روانی مادون جنون بر مسئولیت کیفری شخص | نشست قضایی | قضا