صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
عده ای از اهالی یک روستا به طرفیت کارخانه سـیمان بجنـورد دعـوا بـه خواسـته مطالبـه خسارت ناشی از انفجارات اکتشافی معدن نزدیک روسـتا تقـدیم مـیکننـد. مسـتند آنـان نظر کارشناس رسمی دادگستری در اجرای قرار تأمین دلیل است. وکیل خوانده در جلسه دوم یا سوم قراردادی ارائه میدهد که به موجب آن پیمانکار (شرکت مجری انفجار) تعهد به جبران خسارت به کارخانه و روستای نزدیک انفجـار کـرده و ایـراد عدم توجه دعوا را مطرح میکند. کارشناسی در جهت تشخیص رابطه ی علت و معلـول بـین انفجارات و خسارات وارد شده وجود ندارد و کارشناس تأمین دلیل نیز نه استدلال کرده و نه صلاحیت دارد. اولاً: آیا نظر کارشناسی تأمین دلیل قابل ترتیب اثر است؟ ثانیاً: با توجه به اینکه شرکت پیمانکار در قرارداد به صراحت جبران خسارت احتمـالی وارده به روستای نزدیک انفجار (معدن) را متعهد شده است. آیا ایراد خوانده با توجه به قرارداد با شرکت پیمانکاری و زمان مطرح شده قابل ترتیب اثر است؟
نظر هیئت عالی
اولاً، چنانچه در محل، کارشناسی جهت تشـخیص و تشریح موضوع بین انفجارات حاصله و خسارات وارده برای احراز رابطه علیت و سببیت وجود نداشته باشد و نظر کارشناس تأمین دلیـل بـه واسـطه عـدم صـلاحیت یـا نداشتن استدلال، متکی به سایر دلایل و قراین، قابل پذیرش نباشد، در صورتی کـه دادگـاه ارجاع امر به کارشناس را ضروری تشخیص دهد، قرار ارجاع امر به کارشناسی را صـادر و از میان کارشناسان استان یا استان های همجوار یا کارشناس رسمی مقیم تهران، مبادرت بـه انتخاب کارشناس ذیصلاح خواهد کرد. ثانیاً، رابطه حقوقی و قراردادی کارفرما با پیمانکار مجری انفجار بر اساس آثار نسبی قراردادها، نسـبت به طرفین قرارداد و قائم مقام قانونی آنان نافذ و معتبر اسـت. در قضـیه مطروحـه مسـؤولیت خرابـی وارده به اشخاص ثالث به عهده کارفرما و صاحب کار بوده، دعوا متوجه اوست، در نهایـت کارفرمـا مطابق قرارداد فیمابین میتواند شـرکت مجـری پیمـان را بـه دادرسـی جلـب کنـد و در صـورت محکومیت وی، پاسخگوی خسارت وارده باشد. با این ترتیب، ایراد عدم توجه دعـوا صـرفنظـر از نداشتن موقعیت قانونی برای طرح از ناحیه وکیل کارفرما (کارخانه سیمان) مسموع نیست.
نظر اکثریت
در قسمت اول: در این خصوص که تأمین دلیل فقط صورت برداری و حفظ آثـار بـوده بحثـی نیست و حجیت ندارد. به نظر کارشناس اگر در تـأمین دلیـل اعتراضـی شـود دادگـاه بایـد بـه شواهد و مدارک دیگر مراجعه کرده و تأمین دلیل را در حد یک قرینه بداند. در خصوص قسمت دوم: سؤال اگر محرز شود شرکت پیمانکار تعهد بر جبران خسارت داشته دادگـاه نمیتواند کارفرما (شرکت سیمان) را به پرداخت خسارت محکوم کنـد و چنـانچـه دعـوا فقـط بـه طرفیت کارفرما طرح شده باشد باید قرار رد دعوا صادر کرد. بدیهی است خوانـده (شـرکت سـیمان) میتواند تا پایان جلسه اول رسیدگی جلب ثالث داده و شرکت کارفرما را متوجه دعوا قرار دهد. ممکن است این بحث پیش آید که ایرادات را باید تا پایان اولین جلسه رسـیدگی عنـوان کـرد. بنابراین، اگر شرکت سیمان تا این موعد ادعای عدم توجه دعوا به خود را طرح نکند نمیتـوان بـه این ادعا اعتنا کرد، پاسخ این است که در ماده 90 قانون آیین داردسی مدنی به صراحت در این باره تعیین تکلیف شده و طبق این ماده هر گاه ایرادات تا پایان جلسه اول دادرسی اعـلام نشـده باشـد، دادگاه مکلف نیست جدا از ماهیت دعوا نسبت به آن رأی دهد و مفهوم مخالف آن این است که در اینجا دادگاه ضمن رسیدگی به ماهیت به جهت عدم توجه دعوا به خوانده قرار رد صادر میکند.
نظر اقلیت
زیان دیده میتواند خسارت خود را از کارفرما (شرکت سیمان) مطالبـه کنـد و کارفرمـا نیـز طبـق قراردادی که با شرکت پیمانکار داشته است بابت خسارتی که پرداخت کرده میتواند بـه پیمانکـار رجوع و درصورت ضرورت طرح دعوا کند. همانگونه که در پرونده تصادف، مصـدوم مـیتوانـد علیه ورثه مقصر متوفا طرح دعوا کند و سپس ورثه متوفا به شرکت بیمه رجوع نمایند.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
* قانون آیین دادرسی مدنی