صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آیا پرونده ای که محکوم علیه حق واخواهی را اسقاط میکند قابل تجدیدنظر خواهی اسـت؟ چنانچه پرونده پس از تجدیدنظر به دادگاه تجدیدنظر ارسال شده و دادگاه تجدیدنظر آن را اعاده و واخواهی تلقی کند، رویه چگونه است؟
نظر هیئت عالی
با توجـه بـه مـاده 305 قـانون آیـین دادرسـی مـدنی مصوب سال 1379 محکوم علیه غایب حق دارد به حکم غیابی اعتراض کند... و اعتراض به حکم غیابی حق است نه تکلیف و مـلاک هـای قـانون از جملـه مـواد 333 و 369 بند (4) ماده 369 قانون آیین دادرسی مدنی مذکور متضمن این معناسـت. لـذا نظـر اکثریت قضات شهرستان بابل صائب تشخیص و مورد تأیید است.
نظر اکثریت
این سؤال صرفاً در خصوص واخواهی مطرح نمیشود، بلکه برای مراحل تجدیدنظر خواهی و فرجام خواهی نیز مطرح است. به عنوان مثال اگر طرف، تجدیدنظر خواهی یا فرجام خـواهی را اسقاط کند آیا میتواند آن را مجدداً اعمال کند؟ واخواهی، فرجام خواهی و تجدیدنظر خواهی برای دادگاه تکلیف است، لیکن برای فرد حق تلقی میشود و در هر سـه مرحلـه قـانون بـرای افراد حق قایل شده است و این حق قابل اسقاط است. به عنـوان مثـال مـاده 369 قـانون آیـین دادرسی مدنی اسقاط واخواهی را صراحتاً اشاره میکنـد، اگـر طـرف آن را اسـقاط کنـد دیگـر نمیتوانـد مجـدداً آن را اعمـال کنـد و یـا مـاده 246 قـانون آیـین دادرسـی کیفـری کـه حـق تجدیدنظرخواهی توسط طرفین ساقط میشود. هرچند در خصوص حـق واخـواهی صـراحت قانونی مثل تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی وجود ندارد، ولی در حـق بـودن آن نمـیتـوان تردید کرد؛ لذا میتوان از مواد دیگر وحدت ملاک گرفت و در ایـن صـورت دادگـاه بـدوی در خصوص واخواهی تکلیفی ندارد چون واخواهی مطرح نشده است که دادگـاه بـدوی در برابـر آن تصمیم بگیرد. چون فرد حق خود را اسقاط کرده یک امـر عـدمی اسـت لـذا در برابـر امـر عدمی، دادگاه بدوی تکلیفی به اظهارنظر ندارد. بنابراین، تجدیدنظر خواهی تلقی شده و دادگـاه تجدیدنظر باید اظهارنظر کند یا در مواردی که محکوم علیه حکم غیابی حق واخواهی خـود را ساقط کند اینکه آیا میتوان مانع اجرای حکم غیابی شد هرچنـد داخـل مهلـت واخـواهی نیـز باشد از تکالیف دادگاه تجدیدنظر است که به آن رسیدگی و تصمیم اتخاذ کند.
نظر اقلیت
دادگاه بدوی تکلیف دارد در این خصوص در مورد اسقاط واخواهی تصمیم بگیرد و با اسـقاط واخـواهی توسـط واخـواه، رأی واخـواهی را تأییـد کنـد تــا تجدیـدنظر وارد رسـیدگی یــا تجدیدنظرخواهی شود. فرد این حق را ندارد تا قبل از رسیدگی دادگـاه بـدوی حـق رسـیدگی توسط دادگاه عالی را بخواهد، در خصوص فرجام خواهی یا تجدیدنظرخواهی چون صـراحت قانونی وجود دارد مطابق نص عمل میکنیم. در خصوص واخواهی چون نـص قـانونی وجـود ندارد، نمیتوان از موارد فوق وحـدت مـلاک گرفـت، لـذا دادگـاه بـدوی ابتـدا در خصـوص واخواهی تصمیم میگیرد و برای تجدیدنظرخواهی به دادگاه تجدیدنظر ارسال میشود.