صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
با توجه به ماده 522 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی که مقرر میدارد: «در دعاویای که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج بوده و با مطالبه داین و تمکن مدیون، مدیون امتناع از پرداخت نموده، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبکار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین میگردد محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد؛ مگر اینکه طرفین به نحو دیگری مصالحه نمایند». و با توجه به تبصره ماده 336 قانون مدنی که مقرر میدارد: «چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرتالمثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرّع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرتالمثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم مینماید.» آیا مطالبه خسارت تأخیر تادیه اجرتالمثل ایام زوجیت از تاریخ دادخواست وجاهت قانونی دارد؟
نظر هیئت عالی
خسارت تأخیر تأدیه به دین مسلم و قطعی تعلق میگیرد. با رعایت سایر شرایط مندرج در ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی تا حکم قطعی بر پرداخت اجرتالمثل به نفع زوجه صادر نشود، دین بر عهده زوج مستقر نشده است. بنا به مراتب مطالبه خسارت تأخیر تأدیه از تاریخ تقدیم دادخواست قابل استماع نمیباشد و نظر اقلیت صحیح است.
نظر اکثریت
به نظر میرسد که موضوع اجرتالمثل ایام زوجیت نیز مشمول ماده 522 میباشد و کلیه شرایط ماده 522 از قبیل دین بودن، وجه نقد بودن، مطالبه از زمان دادخواست و ... میتواند در دعوای اجرتالمثل ایام زوجیت نیز متصور باشد و صرف مشخص نبودن میزان دقیق اجرتالمثل مانع مطالبه و تکلیف پرداخت نیست و میتوان میزان اجرتالمثل را با مراجعه به عرف تعیین نمود. چنانکه اگر موضوع دعوا، اجرتالمثل ایام زوجیت نباشد، بلکه اجرتالمثل در معنای عام آن و مشمول ماده 336 (نه تبصره آن) باشد نیز امکان مطالبه خسارت تأخیر تادیه از تاریخ دادخواست متصور است. بنابراین از نظر امکان مطالبه خسارت تأخیر تادیه از تاریخ دادخواست، تفاوتی میان اینکه دعوا مشمول خود ماده 336 باشد یا مشمول تبصره آن باشد وجود ندارد.
نظر اقلیت
از جمله شرایط ماده 522 "دین" بودن خواسته و امتناع مدیون از پرداخت دین است. از جمله اوصاف دین، مسلم و قطعی و دقیق بودن میزان آن است. زمانی که میزان دقیق دین مشخص نباشد، امکان پرداخت آن نیز متصور نیست. در زمان تقدیم دادخواست اجرتالمثل ایام زوجیت، هنوز میزان دقیق دین مشخص نیست؛ بنابراین امکان پرداخت آن نیز وجود ندارد تا بتوان امتناع خوانده از پرداخت را احراز نمود. به لحاظ عدم امکان احراز شرایط ماده 522 از قبیل امتناع مدیون از پرداخت، امکان مطالبه خسارت تأخیر تادیه اجرتالمثل ایام زوجیت در تاریخ تقدیم دادخواست متصور نیست. اگرچه پس از مشخص شدن میزان اجرتالمثل، امکان تعلق خسارت تأخیر تادیه متصور است.
مستندات قانونی
تبصره ماده 336 قانون مدنی | ماده 522 قانون آیین دادسی مدنی