صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
چنانچه دادگاه تجدیدنظر استان برای انجام معاینه و تحقیق محلی دربـاره موضـوعی کـه خارج از حوزه آن استان قرار دارد بخواهد نیابت دهد آیا باید به دادگاه عمومی محـل نیابـت بدهد یا دادگاه تجدیدنظر استان مربوط؟
نظر هیئت عالی
اگر دادگاه تجدیدنظر معاینـه و تحقیـق محلـی را ضـروری تشخیص دهد و محل مورد نظر خارج از حوزه قضایی دادگاه تجدیدنظر باشـد میتواند اجرای قرارهای صادره را به دادگاه عمومی محل ارجاع نماید البته این به آن معنـا نیست که نتواند به دادگاه استان محل وقوع ملک نیابت بدهد. ولی اصولاً دادگاه تجدیدنظر هر استان به دعاوی قابل تجدیدنظر همان استان رسیدگی میکند و در صورت صدور قـرار تحقیق یا معاینه محل اجرای آن را به دادگاه عمومی محل وقوع ملک محول میکند. به هـر حال ممکن است محل اجرای قرارهای مورد اشاره در استان دیگری باشد در این مورد هم قرار را به عهده دادگاه عمومی محل وقوع ملک یا محل اقامت شهود ارجاع میکنـد و موضوع در هر حال روشن است و جای ابهامی ندارد.
نظر اتفاقی
نظر اول: با توجه به اطلاق عبارت «دادگاه محل» در ماده 354 قانون آیین دادرسـی دادگـاه هـای عمومی و انقلاب در امور مدنی دادگاه تجدید نظر استان میتواند به دادگاه عمـومی یـا دادگـاه تجدید نظر استان مربوطه نیابت دهد و منظور از دادگاه محل اعم از دادگاه بدوی و تجدید نظر استان است و حوزه قضایی دادگاه تجدید نظر استان سراسر استان میباشد؛ لذا چنانچـه انجـام مورد نظر دادگاه معطی نیابت در خارج از مرکز استان دیگر باشد دادگاه تجدید نظر استان هـم میتواند مجری نیابت باشد کما اینکه در ماده قانونی صدرالاشعار هـم بـه دادگـاه تجدیـدنظـر استان اجازه داده شده است که چنانچه معاینه محل و تحقیق محلی باید خارج از مرکز اسـتان انجام شود رأساً انجام دهد یا موضوع را به دادگاه عمومی محل محول نماید. نظر دوم: باید به دادگاه عمومی محل نیابت دهد چون عبارت دادگاه محل در مـاده 354 قـانون آیین دادرسی دادگاه عمومی و انقلاب در امور مدنی مطلق اسـت و هـر گـاه کلمـه دادگـاه در قوانین به کار برده شود منظور دادگاه بدوی است؛ زیرا در قانون تشکیل دادگاه هـای عمـومی و انقلاب مصوب 1373 هر جا کلمه دادگاه به کار برده منظور دادگاه عمومی بوده مگر اینکه قیـد تجدید نظر استان به کلمه دادگاه اضافه شده باشد که آنجا منظـور دادگـاه تجدیـد نظـر اسـتان است و به اصطلاح در اینجا مطلق منصرف به فرد شایع است. نظر سوم: چنانچه انجام معاینه محل و تحقیق محلی در مرکز استان باید انجام شود هم به دادگـاه تجدید نظر استان میتواند نیابت دهد هم به دادگاه عمومی و چنانچه خارج از مرکز اسـتان بایـد انجام پذیرد فقط به دادگاه عمومی محل میتوان نیابت داد. دلیل آن این استکه تجدید نظر استان در مرکز استان مستقر است و در خارج از محل استقرار نمیتوان به دادگاه مذکور نیابت داد.
مبحث
مستندات قانونی
* قانون آیین دادرسی مدنی