صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
شخصی در قید حیات با تنظیم سند عادی با موضوع تقسیم تمام اموال و ماترک، 4 دانگ ساختمان خود را به همسر و دختر خود میدهد و 2 دانگ دیگر را به مسجد محل وقف و پیش نماز مسجد را متولی تعیین میکند و در ادامه قید مینماید 5/1 سهم که در زمین کشاورزی دارم که اگر فوت نمودم متعلق به دو برادرم الف و ب باشد، و در اموال خود تصرف حقوقی مینماید و حال برادرش الف با این ادعا که ماترک پس از فوت بوجود میآید و تقسیم آن قبل از فوت موضوعیت نداشته است تقاضای ابطال آن را نموده است. سوال)آیا در فرض فوق اقدام مالک (مورث طرفین) بلحاظ عدم تحقق ماترک باطل میباشد؟
نظر هیئت عالی
تقسیم اموال در زمان حیات در قالب هبه یا وقف اگر شرایط اساسی عمومی و اختصاصی (قبض عین موهوبه یا مال وقف شده) را داشته باشد، صحیح است؛ لیکن نسبت به تعیین تکلیف 1.5 سهم از زمین کشاورزی برای بعد از فوت، قواعد وصیت حاکم است؛ بنابراین اگر تقسیم اموال در زمان حیات در قالبهای حقوقی مذکور بعمل آمده باشد، عمل حقوقی شخص صحیح است و نظریه اتفاقی مورد تایید هیات عالی است.
نظر اتفاقی
کلیه همکاران قضایی حاضر در نشست عقیده دارند مستنداً به ماده 30 قانون مدنی مالک حق همه گونه تصرف در اموال خود را دارد و اینکه عنوان سند را قصد باطنی طرفین و ماهیت متن مندرج در آن تعیین میکند و درج عنوان مغایر با متن سند موجب بطلان عمل حقوقی انجام شده نمیباشد که در مانحن فیه مالک اموال خود را قبل از فوت وقف، هبه و وصیت نموده است و بطلان تقسیم ماترک قبل از فوت ناظر به مواردی است که شخص اموالی احتمالی را که پس از فوت از خود باقی میماند را برای بعد از فوت تقسیم میکند و این موضوع ناظر بر فرض سوال که شخص در قید حیات در اموال خود تصرف و آن را تحویل موقوفعلیه داده است نمیباشد و قید واژه اموال و ماترک اشاره به دارایی مالک داشته و خللی به اختیارات ایشان در خصوص تصرف در اموال خود در زمان حیات بلحاظ عدم تحقق ماترک وارد ننموده و موجب بطلان عمل انجام شده نمیباشد.