صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
زن و شوهری در عقد ازدواج و به موجب سند رسمی توافق به تعیین دویست سکه بابت مهریه میکنند. در قسمت شروط ضمن عقد؛ زوج متعهد شده ملکی بنام مشخص و معین بنام زوجه منتقل نماید. اکنون معلوم شده ملک متعلق حق غیر است. آیا زوج تکلیفی به پرداخت معادل ثمن مورد تعهد دارد؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال؛ هرچند شرط باطل است و هیچ اثری بر آن مترتب؛ لیکن بنابر قاعده المغرور یرجع الی من غرّه (قاعده غرور) از باب مسئولیت غیرقراردادی زوج به لحاظ عدم امکان ایفای تعهد موضوع شرط فعل در فرض سوال ملزم به جبران خسارت وارده به زوجه میباشد؛ از این رو معادل ارزش ریالی ملک مسئول جبران خسارت زوجه میباشد.
نظر اتفاقی
با عنایت به اینکه در عقد ازدواج مذکور مهریه به صورت جداگانه تعیین شده است و شرط تعیین شده شرطی است جداگانه که دخالتی در مهریه ندارد، شرط مذکور شرط فعل بوده به لحاظ تعلق موضوع شرط و به نوعی غیرمقدور بودن انجام آن، باطل است و برای زوج امکان انجام تعهد وجود ندارد و زوج تکلیفی برای پرداخت ثمن معادل ندارد. اگر زوج به زوجه ملک را انتقال داده بود شاید میشد قائل به این مطلب بود که معادل آن مال دریافت کند؛ ولی در اینجا که صرفاً تعهد به انتقال داده، حال آنکه امکان انجام این تعهد وجود ندارد، صرفاً شرط باطل و نمیتوان تعهد دیگری ازین حیث برای زوج قایل بود. هرچند در این خصوص ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی مقرر داشته؛ درصورتیکه مهرالمسمی مجهول باشد یا مالیت نداشته باشد یا ملک غیر باشد در صورت اوّل و دوم زن مستحق مهرالمثل خواهد بود و در صورت سوم مستحق مثل یا قیمت آن خواهد بود، مگر اینکه صاحب مال اجازه نماید.