صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
الف) در صورت تفاوت خواسته بین ستون خواسته و شرح دادخواست؛ دادگاه به کدام یک از دو مورد باید رسیدگی کند؟ "مثلاً خواهان در ستون خواسته دعوی اعسار مطرح نموده و در شرح دادخواست تعدیل اقساط را خواستار شده است." ب) بر فرض صدور قرار شکلی در دادگاه بدوی، دادگاه تجدیدنظر با این استدلال که خواهان در شرح دادخواست، خواسته دیگری نیز داشته است قرار دادگاه بدوی را نقض و پرونده را جهت ادامه رسیدگی به دادگاه بدوی عودت مینماید؛ حال تکلیف دادگاه بدوی چیست؟ آیا اظهارنظر در عنوان مطرح شده در شرح دادخواست یا اظهارنظر برای عنوان خواسته شده به شرح دادخواست ستون دادخواست؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال قطع نظر از اینکه خواستههای اعسار و تعدیل اقساط یکی میباشند و خواستههای متعدد نیست و تعدیل اقساط همان اعسار نسبی است؛ لیکن نظریه اقلیت که بیان داشته: به موجب ماده 95 قانون آیین دادرسی مدنی، خواهان جهت رفع ابهام و تنجیز خواسته و اخذ توضیح دعوت میشود، مطلوب است؛ لذا اگر هر دو خواسته مندرج در ستون خواسته و متن (شرح) دادخواست، قابل جمع و اجتماع باشد، به هر دو رسیدگی خواهد شد والا برای تنجیز خواسته و پرداخت هزینه دادرسی، اخطار رفع نقص بعمل میآید و در صورت عدم رفع نقص مطابق ماده 54 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ تصمیم خواهد شد؛ لیکن اگر دادخواست اساساً به لحاظ مردد بودن خواستهها قابلیت استماع نداشته باشد، مطابق ماده 2 قانون مذکور قرار ردّ دعوا صادر خواهد شد.
نظر اکثریت
الف) با توجه به ظاهر ماده 51 ق.آ.د.م چنین استنباط میگردد خواسته همان است که در ستون دادخواست آمده است و عناوین دیگر در شرح دادخواست باید شرح خواسته باشند نه مغایر با خواسته؛ لذا مستنبط از این ماده این است که دادگاه مکلف است نسبت به خواسته مشخص شده در ستون دادخواست اظهار نظر نماید. به عبارت دیگر طبق بند 3 ماده 51 پیش گفته، تعیین خواسته و بهای آن را از تکالیف مندرج در دادخواست میداند به طوری که مادتین 53 و 54 ضمانت اجرای آن میباشند، اشاره به خواسته تعیینی در ستون دادخواست دارند؛ لذا در صورت مغایرت، دادگاه میبایست خواسته مندرج در ستون دادخواست را در اولویت قرار دهد و اگر قائل به اولویت نباشیم با توجه به مغایرت خواستهها ترجیح بلامرجح پیش آمده که باطل است. از طرفی کسی قائل به جمع بین دو خواسته هم نیست پس در واقع ارجحیت خواستهها، خواسته مندرج در ستون دادخواست میباشد، نه خواسته مندرج در شرح دادخواست. ب) با توجه به ظاهر نظر دادگاه تجدیدنظر میبایست نسبت به 2 خواسته (ستون دادخواست و شرح دادخواست) اظهارنظر شود و چنانچه هزینه دادرسی خواسته دوم را پرداخت نکرده باشد اخطار صادر تا هزینه دادرسی را پرداخت نماید.
نظر اقلیت
به موجب ماده 95 ق.آ.د.م جهت رفع ابهام باید اول خواهان جهت رفع ابهام و اخذ توضیح دعوت گردد، چون دعوی منجز نمیباشد که مشمول بند 9 یا 10 ماده 84 میباشد که 2 فرض دارد: در فرض اول؛ اگر حاضر گردید میتواند بین یکی از دو خواسته انتخاب نماید و نمیتواند هر دو خواسته را جمع نماید. در فرض دوم؛ اگر حاضر نگردید دادگاه قرار ابطال دادخواست صادر مینماید. دادگاه فقط به یک خواسته میتواند رسیدگی کند و چون خواسته مندرج در شرح دادخواست، تفسیر ستون دادخواست میباشد، دادگاه نسبت به خواسته مندرج در شرح دادخواست اظهار مینماید.
مبحث
مستندات قانونی
ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی