صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آقای (الف) به اتهام بی¬احتیاطی در امر رانندگی منجربه فوت همسرش به پرداخت دیه در حق اولیای دم محکوم شده و دیه متعلقه توسط شرکت بیمه پرداخت شده است. آیا وی به عنوان یکی از ورثه زوجه از دیه ارث میبرد؟
نظر هیئت عالی
بنا بر قواعد ارث در قانون مدنی و فقه، زوجین از یکدیگر ارث می¬برند. از طرفی موانع ارث نیز در قانون مشخص شده است که از جمله ماده 880 قانون مدنی است و بنا به مفهوم مخالف آن، قتل غیر عمد مانع از ارث نیست. بنا به مراتب در فرض سؤال، زوج از زوجه ارث می¬برد و در این رابطه نظرات متعدد اداره حقوقی از جمله نظریه¬های شماره 10163/7 ـ 21/10/1379 و 1249/7 ـ 31/3/1376 مؤید این استنباط است. در نتیجه نظر اکثریت در نشست قضایی خمین مورد تأیید است.
نظر اکثریت
قانون، موانع ارث را ذکر کرده است و موضوع سؤال در زمره موانع ارث قرار ندارد. بنابراین، آقای (الف) به عنوان یکی از ورثه متوفیٰ از دیه پرداخت¬ شده توسط شرکت بیمه ارث می¬برد.
نظر اقلیت
ماده 880 قانون مدنی که قتل عمد را مانع ارث بردن قاتل از ترکه مقتول اعلام کرده است نمی¬تواند دلیلی بر ادعای نظر اکثریت باشد؛ زیرا ماده مزبور در خصوص ارث نبردن قاتل از ترکه مقتول بحث می¬کند و بحثی از ارث بردن قاتل از دیه مقتول به لحاظ اینکه حکم اولی در قتل عمد، قصاص است نمی¬کند. بنابراین، می¬توان گفت قانون در خصوص موضوع سؤال ساکت است و مطابق اصل 167 و ماده 3 قانون آیین دادرسی مدنی در موارد سکوت قانون، قاضی مکلف است با استناد به منابع معتبر یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغایر با موازین شرعی نباشد حکم قضیه را صادر کند. در همین راستا نظر فقهی آیات عظام محمد تقی بهجت، سید علی سیستانی، صافی گلپایگانی، فاضل لنکرانی و نوری همدانی اخذ شد که متفقاً و به صراحت مرقوم کرده¬اند اگر انتساب قتل به زوج باشد زوج ازدیه قتل، مطلقاً ارث نمی¬برد. بنابراین، با توجه به نظر صریح مراجع معظم تقلید، باید گفت در مانحن¬فیه آقای (الف) به عنوان یکی از ورثه فرض بر، از دیه پرداخت¬شده ارث نمی¬برد.