صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
چگونه میتوان تبصره ۲ ماده ۱۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری را که مقرر میدارد: "در مواردی که اقرار متهم یا شهادت شاهد یا شهادت بر شهادت شاهد، مستند رأی دادگاه باشد، استماع آن توسط قاضی صادرکننده رأی الزامی است" با ماده ۱۸۶ قانون مجازات اسلامی که بیان میدارد: "چنانچه حضور شاهد متعذر باشد، گواهی به صورت مکتوب، صوتی، تصویری زنده و یا ضبط شده، با احراز شرایط و صحت انتساب، معتبر است." جمع نمود؟
نظر هیئت عالی
استماع شهادت شهود از طریق سامانههای ارتباطات الکترونیکی معتبر به وسیله قاضی به معنای عدم حضور شاهد در دادگاه نمیباشد. نظر به اینکه مقنن به موجب ماده 659 قانون آیین دادرسی کیفری اخذ شهادت از شهود را از طریق این سامانهها جایز دانسته است و از طرفی دادرسی به صورت الکترونیکی مورد تأیید قانون آیین دادرسی کیفری قرار گرفته، نتیجتاً شهادت موصوف معتبر و موجه است.
نظر اکثریت
قانون مجازات اسلامی ماهیت را بیان میکند ولی قانون آیین دادرسی کیفری شکل کار و نحوه اخذ شهادت را تشریح مینماید. با توجه به اینکه در قانون آییندادرسیکیفری جدید، مباحث حمایتی از شهود بیشتر شده است؛ لذا تبصره ۲ ماده ۲۰۴ این قانون بیان مینماید: "در صورتی که دلیل پرونده منحصر به شهادت شهود یا مطلعان نباشد تحقیق میتواند به صورت الکترونیکی با رعایت مقررات دادرسی الکترونیکی به عمل آید" و نیز در بند پ ماده ۲۱۴ این قانون امکان استماع شهادت شهود خارج از دادسرا با وسایل ارتباط از راه دور پیشبینی شده است. در ادله اثبات، شهادت یا به عنوان بینه شرعی است که در این صورت قاطع دعواست و اگر شهادت شهود شرعی به نصاب مقرر برسد حتی علم قاضی هم یارای مقابله با آن را ندارد و لذا تمامی شروط نه گانه مقرر در ماده ۱۷۷ قانون مجازات اسلامی باید برای مقام قضایی احراز شود و قاضی باید در خصوص وجود یا عدم وجود شرایط تحقیق کند و لذا اصل بر عدم شرایط مذکور است و یا فرض دوم آن است که شهادت به عنوان مطلع صرفاً مزید اطلاع و موجب علم قاضی است و لذا شرایط مقرر در خصوص شهادت شاهد شرعی را بررسی نمیکنیم. در بینه شرعی قسم به لفظ جلاله است ولی در گواهی مطلع، قسم قانونی است؛ لذا مقصود از شهادت مکتوب، ذکر شده در ماده ۱۸۶ قانون مجازات اسلامی، بینه شرعی عندالحاکم با شرایط مقرر شرعی نمیباشد و میتواند در مرجع انتظامی یا در دادسرا یا در دادگاه اخذ شود، اما شهادت بینه شرعی باید توسط هر مقامی که میخواهد حکم صادر کند "استماع" گردد.
نظر اقلیت
شهادت از راه دور، به عنوان شکل جدید ادای شهادت در صورتی که واجد شرایط خاص شهادت از راه دور و شرایط شهادت و شاهد به صورت کلی باشد به عنوان دلیل اثبات کننده دعاوی کیفری و حقوقی اعم از مدنی و تجاری، ممکن است مدنظر دادگاه قرار بگیرد. برای قابل استناد بودن این شکل از شهادت به عنوان شهادت مثبت دعوا، باید شاهد متعذر از حضور در دادگاه باشد و صحت انتساب شهادت از راه دور به شاهد احراز شود، شرایط عمومی شاهد و شهادت حسب مورد وجود داشته باشد و دلیل پرونده منحصر به شهادت شهود نباشد. بر اساس ماده187 قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، در شهادت شرعی نباید علم به خلاف مفاد شهادت وجود داشته باشد. هرگاه قرائن و امارات بر خلاف مفاد شهادت شرعی باشد، دادگاه، تحقیق و بررسی لازم را انجام میدهد و در صورتی که به خلاف واقع بودن شهادت، علم حاصل کند، شهادت معتبر نیست. بنابراین این ادعا که شهادت شرعی شهود در صورتی که واجد شرایط مقرر در ماده ۱۷۷ باشد یارای مقابله با علم قاضی را دارند صحیح نمیباشد و دو ماده فوق الذکر را با این استدلال میتوان جمع کرد که شهادت خواه حضوری باشد خواه غیرحضوری در صورتی که با علم قاضی منافات نداشته باشد، دارای حجیت و اعتبار شرعی میباشد.
مستندات قانونی
ماده 177 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 | ماده 186 قانون مجازات اسلامی | ماده 187 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392