صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
در جرم تخریب، آیا مالک منافع (مستأجر) حق طرح شکایت کیفری دارد؟
نظر هیئت عالی
نظر به اینکه شاکی کسی است که از وقوع جرم متضرر می شود و متضرر بودن مستاجر به عنوان مالک منافع مورد تائید قانونگذار قرار گرفته؛ بالنتیجه مستاجر در دعوای تخریب حق شکایت دارد و نظریه اکثریت مورد تائید است.
نظر اکثریت
اولاً؛ به موجب ماده ی 10 قانون آیین دادرسی کیفری، بزه دیده شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است، بنابراین شخصی که به نحو مستقیم از وقوع جرم متضرر شده، می تواند به عنوان شاکی تعقیب متهم را تقاضا کند. ثانیاً؛ مالک نبودن مرتکب حین ارتکاب جرم از شرایط تحقق بزه تخریب است ولی مالک عین بودن شرط منحصر صدق عنوان شاکی نیست؛ چون ملاک در این امر ورود ضرر مستقیم به شخص است. ثالثاً؛ قانونگذار در مواد 675 ، 676 ، 677 و 679 قانون مجازات اسلامی عبارت «تعلق به غیر» را استفاده نموده و مستنبط از این عبارت، تصرف قانونی و شرعی زیان دیده بر مال است اعم از این که مالک عین یا منفعت باشد؛ رابعاًً ماده ی 488 قانون مدنی، حق طرح دعوا برای مستأجر در قبال اعمال و رفتار غیر نسبت به عین مستأجره، را به رسمیت شناخته، به عبارت دیگر؛ متضرر بودن مستأجر از اعمال غیر نسبت به عین مستأجره، مورد تأیید قانونگذار قرار گرفته است. در نتیجه: مستفاد از ماده ی 10 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده ی 488 قانون مدنی و با لحاظ این که شاکی، شخصی است که از وقوع جرم متحمل ضرر و زیان شده است و می تواند آن را مطالبه نماید؛ در فرض سؤال، مستأجر اگر به واسطه ی اعمال شخص دیگر متحمل خسارت شده، می تواند از این حیث طرح شکایت کیفری نماید و البته این امر نافی حق شکایت مالک عین و بالعکس نمی باشد. در ضمن با توجه به ماده ی 102 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، هر گاه متضررین از جرم، متعدد باشند تعقیب جزایی با شکایت هر یک از آنان شروع می شود ولی موقوفی تعقیب، رسیدگی و اجرای مجازات موکول به گذشت تمام کسانی است که شکایت کرده اند. در فرض مطالبه ی خسارت هم، مستأجر حق مطالبه خسارت را خواهد داشت و این جدای از حق مطالبه خسارتی است که از حیث مقررات قانونی مالک عین دارا می باشد؛ لکن در هر صورت چون بابت عمل واحد که خسارت واحد را در پی داشته است، پرداخت دو خسارت فاقد وجاهت می باشد، دادگاه در تعیین میزان خسارت های پرداختی با توجه به ماده ی 3 قانون مسؤولیت مدنی مصوب 1339 این امر را می باید لحاظ نماید.
نظر اقلیت
مطابق ماده ی 10 قانون آیین دادرسی کیفری، شاکی کسی است که از وقوع جرم متضرر شده است و در تخریب، متضرر از جرم کسی است که مالک عین است، در حالی که مستأجر مالک منافع است؛ مضاف بر این که اگر قائل بر صدق عنوان شاکی بر مستأجر باشیم به ناچار بایستی قائل به پذیرش رضایت وی نیز باشیم، در صورتی که ممکن است این امر موجبات تضییع حقوق مالک مال را فراهم نماید چون مطالبه ی خسارت فقط برای مالک عین شناخته شده است. با این همه تنها موردی که قانون صراحت دارد به این که مستأجر می تواند اقدام نماید در ارتباط با دعاوی ثلاث موضوع ماده ی 170 قانون آیین دادرسی مدنی است و این استثناء هم ناظر به دعوای حقوقی است که مستأجر به قائم مقامی مالک طرح دعوا می کند لیکن به لحاظ کیفری، در همین موضوع، به موجب ماده ی 690 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 که اشاره به تعلق مال به غیر دارد و این عبارت هم مفهم مالکیت است؛ مستأجر حق شکایت کیفری ندارد.
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 102 قانون مجازات اسلامی | ماده 10 قانون آئین دادرسی کیفری | ماده 170 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 3 قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339 : | ماده 488 قانون مدنی | ماده 675 قانون مجازات اسلامی | ماده 676 قانون مجازات اسلامی | ماده 677 قانون مجازات اسلامی | ماده 679 قانون مجازات اسلامی: | ماده 690 قانون مجازات اسلامی