صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آیا دادستان یا دادیار اظهارنظر بعد از اعلام نظر مبنی بر موافقت یا مخالفت با قرار بازپرسی یا دادیار، میتوانند از نظر خود عدول کنند؟
نظر هیئت عالی
بین قرارهای نهـایی بـازپرس یـا دادیـار بـا قرارهـای اعدادی صادره از جانب آنان باید در خصوص سؤال مطروحه قایل بـه تفکیـک شد به این معنا که پس از صدور قرار نهـایی بـازپرس یـا دادیـار بـا اظهـارنظر دادسـتان و موافقت با آن قرار صادر شده قطعیت پیدا کرده است مگر اینکه شاکی خصوصی کـه حـق اعتراض به قرار را دارد در مهلت قانونی نسبت به آن اعتراض کند در این صورت تفکیـک قضیه ولو عدول دادیار یا دادستان باید در محکمه صالحه بررسی شود که نظر دادگـاه طبـق قانون لازم الاتباع خواهد بود. با فرض اختلاف نظر بین بازپرس و دادسـتان در قـرار نهـایی عدول هر یک از آنان در جهت قبول نظر دیگری قبـل از قطعیـت قـرار صـادر شـده منـع قانونی برای عدول نبوده حقوق متصوره اصحاب دعوا نسبت به قـرار مـذکور منتفی نیسـت؛ لذا عدول بلااشکال است. در مورد قرارهای اعدادی چون منـع قـانونی بـرای عـدول از آن وجود ندارد تا قبل از اجرای قرار عدول از آن بلااشکال خواهد بود.
نظر اکثریت
در حوزه مفاهیم دادرسی عبارت «رأی» و «اظهارنظر» دو مفهـوم متفـاوت از یکـدیگر هسـتند؛ رأی اعم است از قرار نهایی و حکم که ابتدا به ساکن یا در مرحلـه تجدیـدنظرخواهی در مقـام حل و فصل خصومت صادر میگردد. قبل از اظهارنظر دادسـتان یـا دادیـار اظهـارنظر، تصـمیم بازپرس یا دادیار عقیده تلقی میشود نه رأی، اظهارنظر بـه مفهـوم بررسـی عقیـده بـازپرس یـا دادیار در پرونده مطروحه است با توجه به اینکه حاکمیت قاعده فـراغ در خصـوص حکـم یـا قرار نهایی متصور بوده و اظهارنظر در خصوص عقیده از شمول قاعده فراغ خارج است چـون دادستان یا دادیار اظهارنظر در حین اظهارنظر نسبت به عقیده بازپرس یا دادیار به مفهوم واقعـی کلمه رأی صادر نمیکنند و با توجه به اصل اباحه و اینکه دلیلـی بـر ممنوعیـت عـدول وجـود ندارد دادستان یا دادیار اظهارنظر میتوانند از نظر خود عدول کنند.
نظر اقلیت
گروه اول: با توجه به اینکه اظهارنظر مقام قضایی در موضوع معنونه اظهارنظر قضـایی اسـت و نه اداری و هر نوع اظهارنظر قضایی مشمول قاعده فراغ بوده و موجب رد قاضی میگردد و بـا توجه به اینکه قانون صرفاً موافقت یا مخالفت با قرار را تجویز کرده و بـه هـیچ عنـوان مجـوز عدول را صادر نکرده است، در راستای قوام و اعتبار اظهـارنظر مقامـات قضـایی، دادسـتان یـا دادیار اظهارنظر در ما نحن فیه حق عدول ندارند. گروه دوم: در موضوع معنونه بین قرارهـای نهـایی و اعـدادی بایـد قایـل بـه تفکیـک شـد. در خصوص قرارهای اعدادی یا تمهیدی نظراکثریت حاکم است یعنی میتوان عـدول کـرد لکـن موضوع بحث در قرارهای نهایی است. صرف عقیده نهایی بازپرس یا دادیار در خصـوص منـع تعقیب، موقوفی تعقیب و مجرمیت و یا صرف اظهارنظر دادستان یا دادیار اظهارنظر هـیچ کـدام رأی تلقی نمیشود لکن ماحصل عقیده نهایی بازپرس یا دادیار و اظهارنظر موافـق دادسـتان یـا دادیار اظهارنظر نهایی تلقی میشود و به صورت قرار منع یا موقوفی تعقیب یا مجرمیت ظـاهر و مشمول قاعده فراغ میگردد و واجد آثاری همچون ابلاغ قرار منع و موقوفی تعقیب به شاکی و اصدار کیفرخواست به تبع قرار مجرمیت مـیباشـد. از طرفـی حاصـل جمـع عقیـده نهـایی بازپرس و دادیار یا اظهارنظر مخالف دادستان یا دادیار یا اظهارنظر نیز بر حسـب قـانون واجـد آثار متفاوتی همچون تعبیت دادیار از نظر دادستان یا دادیار اظهارنظر و حـدوث اخـتلاف بـین دادستان یا دادیار اظهارنظر با بازپرس و نهایتاً ارجاع پرونده به دادگاه صالح جهت حل اختلاف میباشد. لهذا اظهارنظر موافق و مخالف نسبت به عقیده نهایی قابل عدول نیست.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
* قانون آیین دادرسی مدنی