صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
فردی در سایت دیوار اقدام به آگهی فروش کالا مینماید. شخصی به عنوان خریدار با آگهی دهنده تماس میگیرد و اعلام مینماید قصد خرید کالای مورد آگهی را دارد. پس از هماهنگی لازم، در مکان مقرر طرفین همدیگر را ملاقات مینمایند. پس از توافق نهایی، خریدار کالا را از فروشنده تحویل میگیرد و به بهانه پرداخت ثمن معامله از طریق دستگاه عابر بانک، با استفاده از غفلت فروشنده و ناگهان از محل متواری میشود. آیا عمل شخص خریدار جرم است؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال قصد و نیت خریدار قابل احراز نیست، چنانچه با بررسی قضایی مشخص شود قصد او خرید کالا نبوده و کشاندن وی به محل و اقدام به رفتن به محل استقرار دستگاه خود پرداز را میتوان کلاهبرداری تلقی کرد ولی در شرایط فعلی به نظر جرمی محقق نشده است.
نظر اکثریت
اکثریت اعتقاد به جرم بودن عمل خریدار داشتند لیکن در نوع رفتار مجرمانه با یکدیگر اختلاف نظر داشتند. الف: استدلال قائلین به جرم سرقت: مرتکب قصد بیع نداشته و از همان ابتدا قصد ربودن مال شاکی را داشته است. نگاه ما به تصرف خریدار باید از منظر عرفی باشد؛ به این صورت که فروشنده و خریدار کنار هم حضور دارند. یعنی تصرف فروشنده همچنان وجود دارد و تصرف وی قطع نشده است و هنوز فروشنده به مال خویش احاطه دارد و درحیطه تصرف فروشنده است و رضایت ندارد که خریدار مال را از حیطه تصرفش بدون پرداخت وجه خارج نماید. تصرف و تسلیم واقعی با رضایت واقعی و طیب خاطر فروشنده صورت نگرفته است و فروشنده رضایت واقعی به تسلیم و به تصرف دادن مال به خریدار ندارد. صرف تسلیم مال از سوی فروشنده به خریدار به معنای رضایت واقعی به تسلیم مال نیست و صرف تسلیم ظاهری مال ازسوی فروشنده به خریدار نافی عنصر ربایش نیست و ربایش به معنای ربودن مال از دست فروشنده نیست بلکه ربایش به معنای ربودن مال از حیطه مالکیت و تصرف فروشنده است و چون مال هنوز در تصرف و مالکیت شاکی است پس ربایش قابل تصور است. عدهای از همکاران درمقابل عقیده داشتند چون مال را بارضایت به تصرف خریدار داده است پس رکن ربایش مفقود است. ب: استدلال قائلین به جرم کلاهبرداری: کل فرآیند از زمان زنگ زدن خریدار به فروشنده و خریدار جلوه دادن خود و ملاقات با فروشنده و کشاندن وی به دستگاه عابر بانک به بهانه پرداخت وجه، عملیات و مانور متقلبانه محسوب میشود و از این طریق اعتماد فروشنده را جلب و مال وی را میبرد. پ: یک نفر از همکاران عقیده به تطبیق رفتار خریدار با بزه تحصیل مال از طریق نامشروع داشته است.
نظر اقلیت
باتوجه به متون جزایی فعلی جرم نیست. باتوجه به اطلاعرسانی فعلی و آموزشهای داده شده، عنصر فریب وجود ندارد. باتوجه به تفسیر مضیق قوانین جزایی عمل ارتکابی جرم نیست. صرف اینکه یک رفتاری شیوع پیدا کرده باشد به این معنا نیست جرمانگاری نماییم و اینکه انگیزه خریدار قابل تشخیص نیست و مشخص نیست خریدار واقعاً انگیزه خرید داشته است یا خیر و مانور متقلبانهای نیز صورت نگرفته است. چون خرید و فروش انجام شده است بیع است و مال به خریدار تملیک میشود و جرم نیست حتی اگر احراز کنیم خریدار قصد بیع نداشته است مال در ید خریدار ضمانی است و مکلف به استرداد آن است ولی جرم نیست.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا اختلاس وکلاهبرداری | ماده 267 قانون مجازات اسلامی | ماده 656 قانون مجازات اسلامی | ماده 665 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات )