صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
به تاریخ 1398/1/18معاملهای فیمابین اقای الف و خانم ب به مبلغ 6،840،000،000 ریال انجام گرفته و در ضمن آن کلیه خیارات از جمله خیار غبن اسقاط میشود. سپس آقای الف دادخواستی به خواسته الزام به تنظیم سند رسمی و تسلیم مبیع به طرفیت خانم ب مطرح نموده است و خانم ب دعوی تقابل بهخواسته تایید فسخ قرارداد به جهت غبن افحش مطرح نموده و در تاریخ 1398/1/20 نیز با ارسال اظهارنامه اعلام فسخ را به اطلاع الف میرساند. کارشناسان سه نفره ارزش ملک را در زمان معامله 9،751،500،000 ریال اعلام مینمایند. حال سوالی که مطرح میشود این است: آیا اساساً فسخ بابت غبن افحش میتواند مطرح شود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ در چه صورتی و با چه تفاوت قیمتی، غبن افحش صادق است؟
نظر هیئت عالی
با توجه به رأی وحدت رویه درباره رسیدگی به ادعای غبن افحش مورخ 1401/2/20 هیأت عمومی دیوانعالیکشور، با اسقاط کلیه خیارات یا خیار غبن فاحش، خیار غبن افحش ساقط نمیشود و عرفاً اشخاص چنین شرط غیر معقول و نامتعارف را در دامنه قصد واقعی خود قرار نمیدهند، مگر اینکه به آن تصریح نموده باشند. بنابراین غبن افحش مشمول شرط اسقاط کافه خیارات ولو خیار غبن نمیباشد.
نظر اکثریت
غبن افحش داریم و با وجود اسقاط خیار غبن، خیار غبن افحش پابرجاست چون در مواردی مثل موضوع سوال که بلافاصله بعد از معامله در فاصله دو روز اعمال خیار میکند و تفاوت قیمت معامله و قیمت اصلی قابل توجه است اگر قائل به اسقاط خیار غبن افحش باشیم؛ نظم عمومی مختل میشود و عرف نیز آن را نمیپذیرد.
نظر اقلیت
غبن افحش نداریم و ماده 417 غبن فاحش را میگوید پس با اسقاط آن دیگر نمیتوان غبن را پذیرفت. در فقه غبن فاحش قابلیت اسقاط ندارد اما در قانون این ممنوعیت نیست پس میتوان اسقاط کرد. در قانون دو نوع غبن مدنظر است؛ یکی غبن معمولی که قابل مسامحه است و نمیتوان به خاطر آن عقد را بهم زد و دیگری غبن غیر قابل مسامحه یا همان فاحش که میتوان با وجود آن در صورت سایر شرایط مندرج در قانون عقد را برهم زد. حالت سوم یعنی غبن افحش پیشبینی نشده است. در اینجا نیز وقتی طرف با میل خودش، خیار غبن را اسقاط کرده پس جایی برای اعمال نظر عرف نمیماند و حسب قاعده اقدام، خیار ساقط است.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 417 قانون مدنی | ماده 448 قانون مدنی