صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
درصورتیکه متهم به کلاهبرداری توسط دادگاه بدوی غیاباً محکوم شود و شاکی، تجدیدنظرخواهی کرده و تقاضای اصلاح رد مال را داشته باشد و دادگاه تجدیدنظر استان هم ضمن اصلاح آن، رأی بدوی را تأیید نماید در وضعیت یاد شده که احکام صادره غیابی هستند: 1– چنانچه متهم پس از دستگیری نسبت به رأی بدوی واخواهی کند، اصولاً اعتراض وی قابلیت استماع دارد؟ 2- آیا دادگاه بدوی در مقام رسیدگی به واخواهی مذکور میتواند رأی سابق خود را (با وصف تأیید آن توسط دادگاه تجدیدنظر استان) نقض و متهم را تبرئه نماید؟ 3- درصورتیکه متهم نسبت به رأی دادگاه تجدیدنظر استان واخواهی کند، آیا دادگاه تجدیدنظر استان تکلیفی جهت اظهارنظر قضایی نسبت به رأی غیابی از حیث نقض یا تأیید آن دارد؟
نظر هیئت عالی
با توجه به اینکه دادگاه تجدیدنظر از نظر قانونی حق ورود به پرونده را نداشته معالوصف از حیث حفظ حقوق دفاعی متهم که از جمله حقوق بنیادین حقوق کیفری است در فرض سوال اقدام دادگاه تجدید نظر را بعنوان اصلاح میزان مبلغ کلاهبرداری تلقی و از حیث واخواهی متهم منعی جهت ورود دادگاه بدوی نتیجتاً وجود ندارد.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه رأی صادره از دادگاه بدوی غیابی بوده است و برای متهم هم تقاضای واخواهی و هم حق تجدیدنظرخواهی وجود دارد؛ از طرفی دادگاه تجدیدنظر استان نیز فقط در مورد اصلاح میزان رد مال اظهار نظر نموده است؛ پس اولاً: چنانچه متهم پس از رسیدگی نسبت به رأی دادگاه بدوی تقاضای واخواهی نماید اعتراض وی قابلیت استماع دارد. ثانیاً: با توجه به مراتب فوق، دادگاه بدوی در مقام رسیدگی به واخواهی میتواند رأی سابق خویش را علیرغم تأیید آن توسط دادگاه تجدیدنظر (که شرح آن در بالا گذشت) نقض و متهم را تبرئه نماید. بدیهی است چنانچه شاکی از رأی صادره، تجدیدنظرخواهی نماید پرونده جهت رسیدگی به دادگاه تجدیدنظر ارسال خواهد شد. همچنین چنانچه دادگاه، واخواهی را رد نماید و محکومعلیه تقاضای تجدیدنظرخواهی نماید پرونده در شعبه تجدیدنظر مطرح خواهد شد. ثالثاً: چنانچه متهم نسبت به رأی دادگاه تجدیدنظر استان تقاضای واخواهی نماید دادگاه تجدیدنظر استان با وجود رأی غیابی در دادگاه بدوی در این خصوص تکلیفی نخواهد داشت.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه دادگاه تجدیدنظر در مقام رسیدگی به مسئله اصلاح ردّ مال، پرونده را مورد ملاحظه قرار داده و به این نتیجه رسیده است که کلاهبرداری ثابت شده تا رد مال اصلاح شود؛ لذا چون حکم دادگاه تجدیدنظر نیز غیابی است (نظریه مشورتی 374/1409/7 مورخ 27/4/1401 مؤید همین نظر است.) اولاً: واخواهی در دادگاه بدوی قابلیت استماع ندارد؛ چراکه دادگاه عالی (تجدیدنظر) اقدام به صدور رأی نموده است. ثانیاً: با توجه به مراتب فوق دادگاه بدوی با توجه به رأی دادگاه تجدیدنظر نمیتواند رأی سابق خود را نقض و متهم را تبرئه نماید. ثالثاً: چنانچه متهم از رأی دادگاه تجدیدنظر تقاضای واخواهی نماید دادگاه تجدیدنظر در خصوص مورد، رسیدگی و اظهارنظر مینماید.
مستندات قانونی
مواد 406 ، 407 ،455 و461 قانون آیین دادرسی کیفری