صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آیا دعوی زوجه به خواسته الزام زوج به تمکین خاص امور زوجیت قابلیت استماع دارد؟ اگر قابل استماع است، بر مبنای کدام مواد قانونی و چه آثار قانونی دارد؟
نظر هیئت عالی
با توجه به اصل 159 قانون اساسی دادگستری مرجع عام رسیدگی به شکایات و تظلمات است؛ لذا دعوی زوجه به طرفیت زوج مبنی بر الزام به تمکین خاص و وظایف زوجیت قابلیت استماع دارد؛ زیرا ماده 4 قانون حمایت خانواده به طور مطلق رسیدگی به عوی تمکین را بیان کرده که شامل تمکین زوجه و تکلیف زوج است و مواد 1102، 1103 و 1104 قانون مدنی، قائل به حقوق و تکلیف متقابل زوجیت برای زوجین است و رابطه زناشویی از جمله این حقوق و تکالیف است و دعوی نیز اگر منجر به صدور حکم الزام زوج شود؛ دارای آثار قانونی است؛ از جمله این که به استناد ماده 1130 قانون مدنی میتواند در طلاق ناشی از عسر و حرج مورد بهرهبرداری قرار دهد.
نظر اکثریت
دعوی قابل استماع است؛ چون ماده 4 قانون حمایت خانواده به طور مطلق رسیدگی به دعوی تمکین را آورده است که شامل تمکین زوجه و تمکین زوج است و مواد 1102 و 1103 و 1104 قانون مدنی هم قائل به حقوق و تکلیف متقابل زوجیت برای زوجین است و رابطه زناشویی از جمله این حقوق و تکالیف است. دعوی هم اگر منجر به صدور حکم الزام زوج شود، دارای آثار قانونی است؛ از جمله زوجه میتواند به استناد این حکم و عدم تمکین زوج در برابر حکم، عسر و حرج خویش را ثابت و اقامه دعوی طلاق ناشی از عسر و حرج نماید.
نظر اقلیت
دعوی چون فاقد اثر قانونی است، لذا قابلیت استماع ندارد و مصداق بند 7 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی و منجر به صدور قرار رد دعوی میگردد. اما اینکه اکثریت حاضرین، حق اقامه طلاق عسر و حرج را اثر دعوی مزبور میدانند، باید گفت که این اثر غیرمستقیم است و از لوازم ذاتی یا عرضی منطقی {مستقیم} حکم الزام زوج به تمکین نیست و اتفاقاً بند 7 ماده 84 فوقالذکر ناظر به آثار ذاتی و مستقیم دعاوی است نه آثار غیرمستقیم. مضافاً اینکه زوج از لحاظ شرعی هر 4 ماه بر او واجب است که رابطه زناشویی با همسر داشته باشد و قبول دعوی الزام به تمکین زوج، مستلزم اثبات استنکاف زوج از برقراری رابطه زناشویی برای بیش از 4 ماه است.
مستندات قانونی
ماده 1102 قانون مدنی | ماده 1103 قانون مدنی | ماده 1104 قانون مدنی | ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی