صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
با توجه به محدودیت ادله شرعی در اثبات جرایم منافی عفت و اینکه علم قاضی باید مبتنی بر مستندات بین باشد آیا در اثبات جرایمی چون زنا و لواط با علم قاضی میتوان از اماراتی چون متن صریح یا ضمنی پیامکهای رد و بدل شده بین طرفین یا بین متهم و شخص ثالث، فیلم دوربین مداربسته، صدای ضبط شده، تناقضات و اکاذیب متهم در جریان تحقیقات دادگاه، گواهی صریح یا ضمنی پزشکی قانونی و غیره استفاده نمود؟
نظر هیئت عالی
مراد مقنن در ماده 211 قانون مجازات اسلامی علم حاصل از قرائن و امارات بیّن میباشد. بهگونهای که مستند علم قاضی قابلیت تناظر را داشته باشد زیرا تناظری بودن دادرسی، ملاک مشروعیت احکام دادگاههاست. نتیجتاً علم حاصله باید از چنان قوت و صراحتی برخوردار باشد که نوعاً علم آور باشد مجرد علم استنباطی که نوعاً موجب یقین قاضی نمیشود نمیتواند ملاک صدور حکم قرار گیرد. فلذا موارد مرقوم در سؤال چنانچه عادتاً موجب حصول علم قاضی گردد قابل استناد خواهد بود.
نظر اکثریت
طبق مفاد ماده 160 قانون مجازات اسلامی علم قاضی در عرض سایر ادله اثباتی قرار گرفته و حتی فراتر از آن در صورتی که علم بین در تعارض با سایر ادله اثباتی قرار گیرد، طبق ماده 212 قانون فوق علم قاضی ارجحیت دارد اما در باب شیوه حصول علم مقرره ایی در قانون وجود ندارد و تبصره ماده 211 قانون فوق صرفاً مصادیقی از امارات علم آور را ذکر نموده است. به نظر میرسد علم قاضی از باب کشف واقع است و حصول آن هم منحصر به روش معینی نیست البته این علم باید از راه متعارف به دست آید. مصادیق ذکر شده در صورت سؤال الزاماً موجب علم نمیگردند اما میتوانند در کنار سایر ادله و امارات موجود در پرونده برای قاضی صادر کننده حکم علمآور باشند لذا مراد مقنن در ماده 211 قانون مجازات اسلامی علم حصولی حاصل از پرونده است که نوعاً مفید علم باشد و نه علم شخصی قاضی خارج از پرونده به عبارت دیگر اگر مصادیق ذکر شده در متن سؤال از چنان قوت و صراحتی برخوردار باشد که هر شخص متعارفی به جای قاضی نیز با رویت آنها اقناع وجدانی بر ارتکاب بزه حاصل نماید، قطعاً این نوع امارات قابل ترتیب اثر است و تبصره ماده 211 قانون فوق نیز بر این امر تأکید نموده است.
نظر اقلیت
حسب اعتقاد برخی فقها (از جمله آیات اوضاع عظام میرزا جواد آقا تبریزی ، سید علی سیستانی و صافی گلپایگانی) صرفاً قاضی جامع الشرایط حق عمل به علم خود دارد و قضات مأذون نمیتوانند بر اساس علم خود رأی دهند که در این فرض با توجه به اینکه قاضی مأذون نمیتواند با استناد به علم خود رأی دهد لذا مصادیق ذکر شده در صورت سوال فاقد اعتبار لازم جهت اثبات بزه میباشند. مضافاً با توجه به توسعه و پیچیدگی علم و فناوری و احتمال دستکاری و جعل و تقلب در حاملهای داده، شبهه و تردید در امارات به نحوی که علم قطعی و یقینی را دچار خدشه نماید قابل تصور است و به همین علت برخی از مصادیق ذکر شده در صورت سؤال بالاخص در جرایم و مجازاتهای سنگین، قابلیت تحقق علم یقینی به عنوان یکی از ادله اثباتی را ندارند.
مبحث
مستندات قانونی
ماده 160 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392