صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
شخصی ثمن معامله خود با فروشنده را علیرغم زنده بودن پدرش ، سهم الارث پدری قرار می دهد . وضعیت صحت و فساد معامله متداعیین را با توجه به قوانین موجود تشریح فرمائید؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال چنین معامله ای باطل است، برای اینکه وضعیت ثمن معامله مجهول است و جهل به ثمن موجب غرر و در نتیجه بطلان معامله می گردد و در صورتی که ثمن معامله در قالب شرط در قرارداد و سهم الارث پدری قرار داده شود، چنین شرطی مبهم و غیر مقدور است و اساسا حق مالی یا مالکیتی برای خریدار در ثمن تعیینی ایجاد نشده و به تبع آن مالکیتی برای فروشنده در ثمن یاد شده به صورت سهم الارث پدری ( در فرضی که مورث خریدار در قید حیات است.) بوجود نمی آید، لذا مستندا به ماده 216 قانون مدنی معامله باطل است.
نظر اتفاقی
نظرات : 1 - پاسخ سؤال از نگاه قانونی و عرفی متفاوت می باشد . در فرض قانونی ارث مطابق مقررات ماده 867 قانون مدنی با موت حقیقی و یا به موت فرضی مورث تحقق پیدا می کند و در فرض سؤال برای توارث مانعی وجود دارد و به نظر چنین قراردادی برخلاف قواعد آمره است . اما در فرض تقسیم اموال اشخاص در زمان حیات آنها با اشکالی مواجه نمی باشد مانند صلح یا هبه اموال به فرزندان یا اشخاص دیگر . 2 - درباره موضوع سؤال مالکیت محقق نشده است و فروشنده مالک ثمن در زمان معامله محسوب نمی گردد . 3 - چنین شرطی از مصادیق شرط غیر مقدور است و از طرفی دیگر مورد معامله مبهم است و بر اساس ماده 216 قانون مدنی معامله باطل است . 4 - با توجه به احکام وضعی قراردادها عقد یا صحیح است و یا باطل ، به نظر می رسد در فرض سؤال در چهارچوب عقد نیز نافذ و یا نظر به نمایندگی قابل توجیه و پذیرش باشد . 5 - معامله موضوع سؤال در مقایسه با موارد و نمونه های مشابه مشمول وصیت به ثالث ( مازاد بر ثلث ) و فروش امتیازات با اشکالی روبرو نمی باشد و استدلال عدم تحقق فوت مورث کارساز نمی باشد . 6 - عقد بیع مطابق مقررات قانون مدنی ( مواد 190 ، 214 ، 216 ، 233 و 339 دارای شرایط کافی است و مادام که این شرایط و ارکان حاصل نگردد بیع محقق نمی شود ؛ در فرض سؤال 1- این احتمال وجود دارد که خریدار زودتر از پدر خود فوت کند ، بنابراین در چنین وضعیتی از پدر ارث نخواهد برد . 2- زمان فوت پدر معلوم نمی باشد و شاید که پدر دارای عمر طولانی و دراز گردد . 3- این احتمال وجود دارد که پدر از خود ماترک و میراثی باقی نگذارد و فاقد ماترک باشد . 4- این که پدر ماترک داشته باشد اما ترکه مازاد بر حقوق و دیون او نباشد . 5- این احتمال وجود دارد که پدر در زمان حیات خود به نفع دیگران وصیت صلح یا هبه نماید . 6- امکان تحقق موانع ارث محتمل می باشد . بنابراین وضعیت ثمن معامله مجهول و نامبهم می باشد و جعل چنین شرطی در معامله متداعیین از مصادیق شرط مجهول به نظر می رسد که جهل به آن موجب جهل به ثمن باشد . لذا چنین معامله ای برابر مقررات قانون مدنی باطل است و در واقع هم شرط و هم عقد هر دو باطل هستند . جمع نظرات : 17 نفر معامله باطل است . 12 نفر معامله صحیح است .
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 190 قانون مدنی | ماده 214 قانون مدنی مصوب 1379 | ماده 216 قانون مدنی مصوب 1379 | ماده 233 قانون مدنی | ماده 339 قانون مدنی مصوب 1379 | ماده 867 قانون مدنی