صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
اگر در جریان تقسیم ترکه در مورد برخی اموال ادعای مالکیت از سوی وراث یا ثالث مطرح شود؛ آیا دادگاه باید در خصوص مالکیت اموال مورد ادعا رسیدگی کند یا مدعی مالکیت باید به صورت علیحده، طرح دعوا نماید؟
نظر هیئت عالی
چنانچه شخص یا اشخاصی نسبت به ترکه متوفی ادعای حق و مالکیت داشته باشند باید در این خصوص دعوی اقامه شود و بدون طرح دعوی با تقسیم ترکه قابلیت رسیدگی ندارد و رأی وحدت رویه شماره 579 مورخ 1371/7/28 هیأت عمومی دیوان عالی کشور و نظریه مشورتی شماره 7/1400/189 مورخ 1400/4/21 اداره حقوقی قوه قضائیه مؤید این نظر میباشد.
نظر اکثریت
بحث مهم در رابطه با تقسیم ترکه این است که آیا ماهیت تقسیم «حسبی» است یا «ترافعی»؟ برخی معتقدند تقسیم امر حسبی است اما به نظر میرسد که به محض طرح موضوع مالکیت (اختلاف در مالکیت) مسأله تقسیم ترکه، ترافعی خواهد شد. حال با توجه به اینکه اصل بر«طرح دادخواست جهت رسیدگی به هر دعوا» است، اگر کسی در خصوص برخی از اموال ادعای مالکیت دارد باید ضرورتاً بهصورت جداگانه رسیدگی به آن را درخواست نماید؛ بدیهی است که چنین امری نیز مستلزم پرداخت هزینه دادرسی است. به این خاطر که دعوای تقسیم ترکه و دعوای مالکیت دارای منشأ واحد و ارتباط هستند، طرح دعوای مالکیت در قالب دعاوی طاری امکانپذیر است و حتی در صورت عدم طرح به صورت طاری، دادگاه، وکلاء و طرفین دعوا مکلف به رعایت مفاد ماده 103 ق.آ.د.م (تجمیع دعاوی) هستند.
نظر اقلیت
امر تقسیم ترکه صرفاً رسیدگی به موضوع «تقسیم» و کاملاً امر حسبی است. با توجه به حسبی بودن این موضوع، امکان رسیدگی به دعاوی طاری همزمان با آن وجود ندارد؛ لذا اگر بحثی در رابطه با مالکیت سایرین پیش آمد، مدعی باید بهصورت جداگانه طرح دعوا نماید. چنانچه قبل از صدور رأی در باب مالکیت، درخواست تقسیم ترکه، منجر به صدور رأی شده باشد تنها راه اعتراض به رأی تقسیم به استناد رأی صادره در خصوص مالکیت است.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 103 قانون آیین دادرسی مدنی | ماده 304 قانون امور حسبی