صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
چنانچه شخص الف به عنوان شاگرد نمایشگاه خودرو، یک دستگاه خودرو را از پسر شخص ب خریداری نماید و مبایعهنامه به نام الف و پسر شخص ب تنظیم گردد و بخش زیادی از ثمن توسط الف به پسر شخص ب پرداخت گردد و بخشی از ثمن موکول به انتقال سند گردد. متعاقباً شخص ج به عنوان متصدی نمایشگاه خودرو به الف مراجعه مینماید و اذعان میدارد معامله در اصل مربوط به خودش بوده و ب در نبود وی اقدام به تنظیم مبایعهنامه نموده و به وی بدهکار است و باقی مانده ثمن را به ب پرداخت مینماید و ایشان مجددا یک مبایعهنامه بین خود ( یعنی ب فروشنده، ج خریدار) تنظیم مینمایند و مبایعهنامه اول را از بین میبرند، الف شکایت فروش مال غیر علیه ب و پسرش و ج مطرح مینماید، درصورتیکه ب مبایعهنامه تنظیمی پسرش با الف را تنفیذ و با اعتماد به گفته ج اقدام به تنظیم مبایعهنامه جدید نماید و صرفاً همان مبلغ ثمن را از ایشان دریافت نموده باشد چه اتهام یا اتهاماتی متوجه اشخاص موضوع شکایت است؟
نظر هیئت عالی
با توجه به قرارداد متقدم بین الف (شاگرد نمایشگاه ) وپسر ب. پس الف مالک اتومبیل است مضافاً به اینکه قسمت بیشتر ثمن را پرداخت کرده است. ب. بدون داشتن سمت با صاحب نمایشگاه بنام «ج» بدون اطلاع الف که بیشتر ثمن معامله را پرداخته است با پرداخت باقی ثمن معامله و معدوم کردن مبایعه نامه اقاله، مبادرت به خرید و فروش مال غیر کردهاند که در صورت احراز عنصر معنوی جرم قابلیت تعقیب دارند. ضمناً اتهام تخریب مبایعهنامه اول (تخریب سند عادی) متوجه ایشان است. اگرچه حسب مورد موضوع مصداقی است.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه ب معامله پسرش با الف را تنفیذ نموده؛ لذا بزهی متوجه پسر ب نخواهد بود چراکه معامله صحیحاً واقع گردیده و مالکیت به نحو قانونی با مبایعهنامه اول به الف منتقل شده است. در خصوص اقدام ب مبنی بر تنظیم مبایعهنامه با ج با توجه به اینکه در بحث فروش مال غیر صرفاً سوء نیت عام که همانا اراده و اختیار مرتکب در ارتکاب بزه و فعل مادی انتقال کفایت مینماید. در این فرض ب مرتکب فروش مال غیر شده است و اینکه به زعم هماهنگی الف و ج و همکار بودن ایشان این اقدام را انجام داده و وجهی بیش از ثمن معامله دریافت ننموده است صرفاً انگیزه شرافتمندانه محسوب و عوامل مخففه مجازات و نه رافع مجازات کیفری تلقی میگردد و با این اوصاف سوء نیت وی در ارتکاب بزه مخدوش نخواهد بود. شخص ج نیز با توجه به احراز ارکان مجرمانه مادی معنوی و قانونی مرتکب خرید مال غیر گردیده است. نکته قابل ذکر اینکه با توجه به منقول بودن مال موضوع شکایت دادسرا و دادگاه کیفری میبایست وارد بحث مالکیت و احراز آن گردد و صدور قرار اناطه به استناد ماده 21 قانون ایین دادرسی کیفری وجهی ندارد. درصورتیکه ب را در ارتکاب بزه فروش مال غیر، فاقد سوء نیت تلقی و حکم بر برائت صادر نماییم چون بزه خرید مال غیر وابسته و منوط به احراز بزه فروشنده مال غیر میباشد؛ لذا مجازات شخص ج بهعنوان خریدار امکانپذیر نخواهد بود. در احراز وقوع بزه این موضوع اهمیت دارد که شخص ب مطلع باشد که پسرش خودرو را به الف منتقل کرده است. شخص ج را نمیتوان تحت عنوان کلاهبرداری تعقیب نمود چراکه جرم مرکب متشکل از توسل به وسایل متقلبانه منتهی به فریب شاکی و بردن مال شاکی میباشد. در فرض سوال عملیات متقلبانه و فریب نسبت به ب صورت پذیرفته و شاکی الف میباشد که شخص ج عملیات متقلبانهای نسبت به او انجام نداده و الف فریب نخورده است.
نظر اقلیت
شخص ب با توجه به اینکه سوء نیت در ارتکاب بزه ندارد و عدم دریافت بیش از ثمن قرارداد و همکار بودن ج و ب در یک نمایشگاه خودرو، ادعای ج در تنظیم مبایعهنامه دوم، دلایل عدم توجه اتهام به وی به لحاظ فقدان رکن معنوی در انتقال مال غیر میباشد. شخص ج با توجه به اینکه سوء نیت ایشان محرز است تحت عنوان کلاهبرداری با توسل به مانور متقلبانه میتواند تحت تعقیب و مجازات قرار گیرد.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 1 قانون انتقال مال غیر مصوب 1308/01/05 | ماده 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا اختلاس وکلاهبرداری | ماده 21 قانون آیین دادرسی کیفری | ماده 2 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء اختلاس و کلاهبرداری