صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
زوجه دادخواست طلاق را به دلیل عسر و حرج به دادگاه تقدیم نموده است که در جریان رسیدگی، مشارالیها کلیه حقوق مالی خویش را بذل می¬کند و اعلام قبول بذل از جانب زوج صورت میگیرد، مرجع رسیدگیکننده به صدور گواهی عدم امکان سازش و تعیین طلاق از نوع خلع مبادرت می¬نماید. زوجه با ارائه گواهی موصوف و در فرجه قانونی به دفترخانه مربوطه مراجعه می¬کند و تقاضای ثبت طلاق را نموده که به دلیل عدم حضور زوج، اخطاریه¬های لازم از سوی دفترخانه به مشارٌالیه ابلاغ می¬گردد. حال نحوه درخواست زوجه جهت اعمال بند (ب) ماده واحده قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش چگونه بوده و تکلیف مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش چگونه است؟ تکلیف دادگاه در اینگونه موارد چه خواهد بود؟
نظر هیئت عالی
مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش صرفاً در مورد طلاق توافقی است با این توضیح، اگر زوجین برای اجرای صیغه طلاق توافق نمایند، مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش سه ماه است و اگر در فرجه مقرر قانونی زوج در دفترخانه برای طلاق رسمی زوجه حاضر نشود، گواهی صادره فاقد ضمانت اجرایی خواهد بود. لیکن در صورتیکه گواهی عدم امکان سازش به شرحی که در سؤال آمده است مشمول بند (ب) ماده واحده مصوب 11/8/1376 میباشد و در اینجا اجرای صیغه طلاق به عهده صادرکننده حکم است و سردفتر موظف به اجرای ثبت طلاق است. اگرچه بعضی از دادگاههای خانواده در اجرای بند (ب) قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش، مراتب را برای اجرای صیغه طلاق به دفتر اسناد رسمی طلاق اعلام می¬کنند ولی به صراحت ماده مرقوم اجرای صیغه طلاق به عهده دادگاه صادرکننده حکم است و سردفتر موظف است طلاق را در دفتر ثبت نماید؛ لذا در این مورد مسئله سه ماه مهلت برای مراجعه به دفترخانه منتفی است.
نظر اتفاقی
نظر اول: بند (ب) ماده واحده قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش فقط در مورد طلاق¬های حکمی و قضایی قابل اعمال است و در مورد طلاق¬های توافقی قابل اعمال نیست. در طلاق¬های توافقی رکن توافق باید از ابتدای ارائه دادخواست تا اجرای صیغه طلاق موجود باشد و در صورتیکه در فرض سؤال، زوج حاضر به حضور در دفترخانه نباشد، نمی¬توان او را الزام نمود. نظر دوم: با توجه به فلسفه وضع ماده واحده قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش و همچنین جلوگیری از اجرا نشدن آرای قطعی محاکم، در فرض سؤال و در صورت عدم حضور زوج بند (ب) ماده واحده قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش اعمال می-شود. نظر سوم: اعتبار سه ماه در گواهی عدم سازش در دو مورد میباشد؛ یکی در صورتیکه هر دو طرف (زوج و زوجه) در طلاق توافق داشته باشند و دیگر اینکه درخواست طلاق توسط زوج باشد. در این مورد پس از مضیء مدت سه ماه اعتبار گواهی عدم امکان سازش از بین می¬رود و بند (ب) ماده واحده قانون تعیین مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش ناظر به اجرای حکم طلاق میباشد که در آن صورت هرگاه زوج حاضر به اجرای صیغه طلاق در دفترخانه نباشد، دادگاه نماینده خود را جهت اجرای صیغه طلاق می¬فرستد ولی در صورتیکه گواهی عدم امکان سازش بنابه درخواست زوج یا توافق طرفین باشد و زوج جهت اجرای صیغه طلاق حاضر نشود، نمی¬توان او را ملزم به طلاق نمود و دادگاه تکلیفی در این مورد ندارد. در فرض سؤال، قابل ذکر است که برای عسر و حرج زوجه حکم طلاق قضایی صادر می¬شود و در حکم طلاق قضایی اصلاً مدت سه ماهه لحاظ نمی¬شود بلکه طلاق از نوع بائن بوده و زوج در صورت استنکاف از حضور در دفترخانه طلاق، پس از دو بار ابلاغ به وی صیغه طلاق توسط حاکم جاری و سپس ثبت می¬گردد.