صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
1. با توجه به اینکه در ماده 24 قانون آیین دادرسی مدنی در مـورد اعسـار قیـد نشـده کـه رسیدگی به این موضوع در صلاحیت دادگاهی است که ابتدا به دعوای اصـلی رسـیدگی کرده است، چنانچه موضوع اصلی در دادگاه انقلاب اسلامی مطـرح بـوده، رسـیدگی بـه اعسار هم در صلاحیت همان دادگاه است یا با توجه به صلاحیت عام دادگاههای عمـومی، در صلاحیت دادگاه عمومی است؟ 2. آیا اعسار از هزینه دادرسی و محکومبه قابل اعتراض است یا قطعی در صورتی که قابـل اعتراض باشد رسیدگی به آن در چه مرجعی صورت میگیرد؟
نظر هیئت عالی
در فرض سؤال با توجه به ماده 1 قانون آیین دادرسی مدنی ناظر به ماده 24 همان قانون، دادگاه انقلاب اسلامی صالح است. 1. در خصوص قابلیت تجدیدنظرخواهی حکم اعسار از هزینه دادرسی با توجه به بنـد (ج) ماده 331 قانون آیین دادرسی، مورد تابع حکم راجع به اصل دعواست و مرجع آن مرجعی است که صلاحیت رسیدگی به اعتراض نسبت به حکم راجع به اصل دعوا را دارد. 2. در مورد اعسار از محکومبه نیز از مجموع مقررات قانون اعسار (به خصـوص مـواد 22 و 26 آن) و قانون آیین دادرسی مدنی استنباط میشود که مورد مشمول بند (الف) مـاده 331 قانون اخیرالذکر است.
نظر اکثریت
ماده 24 قانون آیین دادرسی مدنی صراحت دارد که رسیدگی به دعـوای اعسـار در صـلاحیت دادگاهی است که نخست به آن دعوا رسیدگی کرده است یا صلاحیت رسیدگی بـه آن را دارد و با عنایت به اینکه در بعضی از موارد که موضوع ماهیت حقـوقی دارد مثـل مـواردی کـه در صلاحیت دادگاه اصل 49 قانون اساسی میباشد و دادگاه انقلاب اسلامی رسـیدگی مـینمایـد رسیدگی به موضوع اعسار هم در صلاحیت دادگاه انقلاب است. راجع به قابل اعتراض بـودن اعسار و مرجع رسیدگی به آن عقیده این است که قبول اعسار در باب هزینـه دادرسـی قطعـی است اما رد آن قابل اعتراض در استان است. اما اعسار از محکومبه، رد و قبول آن هر دو قابل اعتراض و تجدیدنظرخواهی در استان است و در صـورت زنـدانی بـودن متقاضـی بـا قبـول اعسار باید بلافاصله آزاد شود.
نظر اقلیت
1. اعسار از هزینه دادرسی اگر موضوع اصلی در دادگاه انقلاب اسلامی مطرح شـده در همـان دادگاه رسیدگی میشود. 2 .راجع به اعتراض به آن اگر اعسـار قبـول شـود قابـل اعتـراض در تجدید نظر استان و اگر اعسار رد شود رأی قطعی است و قابل اعتراض بودن اعسار از محکوم به و مرجع رسیدگی به تجدید نظر آن نیز به همان طریق فوق است.