صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
در دعاوی مطالبه وجه سفته که ضامن، ظهر آن را امضا نموده چنانچه سفته واخواست نشده باشد کدامیک از متعهد اصلی و ضامن مسولیت پرداخت وجه سفته را دارند ؟
نظر هیئت عالی
بنا به مستنبط از مواد 309 و 249 قانون تجارت، دارنده سفته در صورت و خواست می تواند به هریک از متعهد سفته یا ضامن مراجعه کند؛ زیرا هر دو در قبال وجه سفته مسئولیت تضامنی دارند؛ لذا مسئولیت ضامن در سفته مستلزم واخواست آن می باشد و بدون واخواست مسئولیت تضامنی موضوع ماده ی 249 قانون مذکور تحقق پیدا نمی کند. باید توجه داشت اگر اراده ی طرفین بر ایجاد عقد ضمان موضوع ماده ی 698 قانون مدنی باشد، در این صورت مبنای مسئولیت عقد ضمان قانون مدنی و نقل ذمه متعهد به ذمه ی ضامن می باشد؛ لیکن چون در مورد اسناد تجاری ولو این که واخواست نشده باشد مقررات خاصی حاکم است؛ بنابراین اگر اراده ی طرفین این بوده که متعهد و ضامن هردو مسئول پرداخت باشند، متعهد له حق داشته باشد به هرکدام که بخواهد مراجعه نماید، دراین صورت قرارداد خصوصی بیانگر مسئولیت تضامنی متعهد و ضامن می باشد و تابع مقررات قانون مدنی است.
نظر اکثریت
مستنبط از مواد 309 و 249 قانون تجارت ، دارنده سفته در صورت اعتراض ( واخواست ) میتواند به هر کدام از متعهد سفته یا ضامن مراجعه نماید و در صورت واخواست سفته مسئولیت متعهد اصلی و ضامن تضامنی میباشد لذا مسئولیت ضامن در سفته مستلزم واخواست آن میباشد به عبارتی ضامن ، سفته ای را امضا کرده که دارای شرایط و تشریفات سند تجاری باشد و در صورتی که این تشریفات ( واخواست ) رعایت نشود ضامن مسئولیتی ندارد و سفته به عنوان سند عادی تلقی و دارنده صرفا میتواند علیه متعهد اصلی اقامه دعوی کند و دعوی علیه ضامن قابلیت استماع ندارد . ذیل ماده 249 همان قانون درج شده که « ضامنی که ضمانت برات دهنده یا محال علیه یا ظهر نویس را کرده فقط با کسی مسئولیت تضامنی دارد که از او ضمانت کرده » از آنجایی که تحقق مسئولیت تضامنی منوط به واخواست سفته است لذا دارنده سفته نمیتواند بدون واخواست آن علیه ضامن طرح دعوی کند . از مفاد مواد 250 قانون تجارت که به موضوع واخواست ( اعتراضنامه ) تصریح شده و نیز قسمت دوم ماده 293 در خصوص ضرورت ابلاغ واخواست به فردی که برای تادیه وجه عند الاقتضاء معین شده ( ضامن ) نیز چنین مفهومی قابل استنباط است .
نظر اقلیت
در صورت عدم واخواست سفته ، سفته مشمول سند تجاری نخواهد شد به عنوان سند عادی تلقی میگردد و لیکن این امر باعث نمیشود که ضامن از مسئولیت خود مبری شود زیرا مشمول عقد ضمان مدنی موضوع ماده 684 قانون مدنی خواهد شد و از قضا مطابق ماده 698 همان قانون ، در اینصورت ذمه مضمون عنه ( متعهد اصلی ) بری و ذمه ضامن به مضمون له ( دارنده سفته ) مشغول میشود . لذا برخلاف نظر اکثریت در اینصورت فقط ضامن مسئول پرداخت است و متعهد اصلی مسئولیتی ندارد و ضامن پس از پرداخت خود میتواند به مضمومن عنه ( صادر کننده سفته ) رجوع نماید .
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 249 قانون تجارت | ماده 250 قانون تجارت | ماده 293 قانون تجارت | ماده 309 قانون تجارت | ماده 684 قانون مدنی | ماده 698 قانون مدنی