صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
آیا شخص میتواند در پرونده مطالبه خسارت، خسارت خواب خودرویی را مطالبه کند که آن خودرو تاکسی نیست و شغل آن شخص هم مسافرکشی نیست؟
نظر هیئت عالی
صرفنظر از اینکه خودرو شخصی محل درآمد و امرار معاش اشخاص میباشد یا خیر؛ ورود خسارت امر موضوعی است و نوع وسیله نقلیه (تاکسی یا غیر تاکسی) در ایراد خسارت قطعی یا ممکنالحصول، موضوعیت ندارد؛ بلکه ملاک مطالبه خسارتهای ناشی از عدمالنفع (ممکنالحصول) احراز ورود خسارت قابل مطالبه و تحقق سایر ارکان مسئولیت جبران خسارت از ناحیه فاعل و عامل ورود زیان میباشد که عمدتاً با جلب نظریه کارشناس برآورد و تعیین میگردد؛ بدیهی است درصورتیکه به دلیل فعل ضرری خوانده، منافعی که در شرف حصول و تحقق بوده، از بین رفته باشد، انتساب عرفی یا رابطه سببیت عرفی بین فعل زیانبار خوانده و ورود خسارت زیاندیده (خواهان) وجود دارد؛ لذا صرفنظر از نوع خودرو، ضرر و زیان وارده به استناد مواد 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی و سایر مقررات و قواعد عمومی مسئولیت مدنی قهری، قابل مطالبه میباشد.
نظر اکثریت
آنچه در متون و قوانین ما بدان اشاره شده و برداشت میشود اینکه اولاً؛ اگر استفاده از اموال و منافع منع شود شخص مقابل ضامن است؛ برای مثال اگر شخصی مانع شود که دیگری از خانهاش استفاده کند موجب ضمان میشود و باید آن را بپردازد؛ ولی منع از منافع موجب ضمان نیست، بلکه منع، از وجود منفعت است نه منع از انتفاع از منفعت موجوده. آنچه حقوقدانان و علما بر آن اتفاقنظر دارند اینست که اگر منافع ممکنالحصول فعلیت پیدا نکند، ضمان ندارد ولی اگر فعلیت پیدا کند وجود دارد. نکته اینکه از نظر عرف میبایست تلف، صدق نماید؛ یعنی بپذیرد که اگر این موضوع اتفاق نمیافتاد، بدون تردید کسب منفعت محقق میشد. ثانیاً؛ محرومیت آن شخص میبایست مستقیماً از منفعت ناشی از اقدام عمدی این شخص مقابل باشد. در این سؤال شخص باید با این ماشین در یک سامانه یا در تاکسیتلفنی ثبتنام کند، سپس نیت کند که با آن ماشین کار کند. اینجا فاصله بعیدی پیش آمده و این نوع منافع را ممکنالحصول دانسته و حتی شاید بهتر است گفته شود بعیدالحصول است و صدق نمیکند.
نظر اقلیت
شخصی که با عمل خود منجر به زیان و خسارت به مال (یا جان یا...) دیگری شود، چه عمل او بالمباشره باشد و چه به تسبیب، مسئول جبران خسارت زیاندیده است. چه خودرو وسیله کسب درآمد باشد (تاکسی، وانت و ...) و چه نباشد؛ درهرصورت موجب ورود ضرر و زیان به صاحب آن شده است و این زیان قابل مطالبه است (منافع ممکنالحصول قابل وصول است). در اینجا باید عرفاً بررسی گردد که چه استفادهای از خودرو میشود و بر اساس آن میزان خسارت وارده کارشناسی و برآورد گردد.
مستندات قانونی
تبصره ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری | ماده 328 قانون مدنی