صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
چنانچه در طلاق توافقی، در خصوص مَهر با توافق زوجه (مَهر مندرج در عقدنامه) پرداخت آن به اقساط تعیین گردد و بر همین مبنا زوجین با مراجعه به دفترخانه، صیغه طلاق را جاری نمایند و حتی در زمان وقوع صیغه طلاق، زوج از بابت پرداخت اقساط مَهر قبوض ثبتی به تعداد ماههای اقساط را صادر و در اختیار زوجه قرار داده ولی بعداً هیچگونه اقدامی در پرداخت اقساط نکند؛ آیا زوجه برای استیفای طلب خود باید دادخواست حقوقی مبنی بر مطالبه مَهر مطرح نماید یا دادگاه صادرکننده گواهی عدم امکان سازش، درخواست اجرای اقساط معوقه را بنماید؟
نظر هیئت عالی
نشست قضایی (5) مدنی: با توجه به فرض سؤال که به موجب حکم دادگاه، گواهی عدم امکان سازش بر مبنای توافق طرفین یا به عبارت دیگر جهت اجرای صیغه طلاق توافقی صادرگردیده است، طلاق مذکور براساس توافق دو طرف دایر به پرداخت اقساطی مَهر موضوع حکم قرار گرفته و صیغه طلاق نیز بر همین اساس اجرا شده است. اقدام دادگاه در تعیین اقساطی مَهر، مستند به توافق زوجین ضمن پرونده طلاق و به تجویز تبصره 3 ماده واحده و قانون اصلاح مقررات طلاق مصوب 1371 بوده است. به علاوه چون جریان پرونده مبتنی بر توافق نیز بود، هم چنان که در مقررات مربوط به سازش موضوع مواد 186 به بعد قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی پیشبینی شده، دو طرف حق دارند ضمن توافق نسبت به اصل دعوا هرگونه توافق دیگری را نیز قبول نموده و گزارش نهایی دادگاه بر مبنای آن صادر و پس از صدور از ناحیه هر کدام از طرفین لازمالاجرا و ممتنع به موجب اجراییه محکمه ملزم به اجرای توافق خواهد بود. در مانحنفیه تعهدی برای زوج ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش و توافق طرفین حاصل شده که برای متعهد لازمالاتباع است و چنانچه متعهد از اجرای آن امتناع کند این حق برای متعهدله وجود دارد که به استناد رأی قطعی صادره از دادگاه خانواده، اجرای این قسمت از رأی را نیز که معوق مانده، تقاضا نماید و در صورت چنین تقاضایی محکمه ملزم خواهد بود بر مبنای آن اجراییه صادر کند و صدور قبوض اقساطی در دفترخانه که در همین جهت یعنی اجرای رأی محکمه بوده مانع و رافع وظیفه دادگاه در صدور اجراییه نسبت به این قسمت از رأی نخواهد بود. در نهایت صرفاً یک دین وصول خواهد شد و هر کدام از اقدامات اجرایی (اجراییه دادگاه، قبوض اقساطی) به نتیجه برسد، مانع از اجرای دیگری خواهد بود. در همین راستا مستفاد از ملاک رأی وحدت رویه شماره 12 مورخ 16/3/1360 نیز مؤید این معنی است. لذا نظر اقلیت تا حدودی که با این نظر منطبق است، تأیید می¬شود.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه طرح هر دعوا اعم از مالی یا غیرمالی مستلزم پرداخت هزینه دادرسی می¬باشد و چون مطالبه مَهر از جمله دعاوی مالی محسوب می¬گردد و طبق سؤال، در واقع زوجه تعهد به پرداخت مَهر را نموده است، چون لازمه اجبار به تعهد توسط محکومٌله مستلزم تقدیم دادخواست می¬باشد بنابراین، لازم است زوجه الزام زوج به انجام تعهدات را از بابت پرداخت اقساط مَهر مطالبه نماید؛ چرا که تعیین پرداخت مَهر به اقساط به موجب گواهی عدم امکان سازش در اجرای توافق حاصل گردید و نوعی تعهد محسوب می¬شود که لازم است زوجه الزام زوج به انجام تعهدات را خواستار گردد.
نظر اقلیت
با استفاده از عمومات قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و خصوصاً فصل نهم از مبحث اول در بحث سازش، از ماده 178 به بعد قانون مزبور، طرفین پرونده می¬توانند در هر مرحله از دادرسی درخواست سازش را از دادگاه بنمایند یا با مراجعه به دادگاه مربوطه تقاضای صدور رأی اصلاحی را بنماید تا اختلاف به وجود آمده به طریقی به سازش ختم گردد. زوجین در اثر بروز اختلاف خانوادگی، ناسازگاری و نداشتن تفاهم اخلاقی و غیره که باعث میشود ادامه زندگی برای آنان مقدور نباشد، با مراجعه به دادگاه درخواست رفع تنازع از طریق صدور گواهی عدم امکان سازش را می¬نمایند تا به اختلافات ایجاد شده آنان از طریق فوق رسیدگی گردد. در جهت حل این اختلاف یا رفع تنازع، چنانچه زوجین نسبت به همدیگر تعهداتی داشته باشند و آن تعهدات در متن رأی قید گردد و انجام آن منوط به گذشت زمان و در آتیه باشد، چون صدور گواهی عدم امکان سازش منعقد می¬گردد، قبول رفع تنازع مینمایند و با این توصیف یکی از تعهدات طرفین حضور در دفترخانه طلاق جهت اجرای صیغه طلاق می¬باشد که پس از محقق شدن این امر انجام شرط یا تعهد بعدی زمینه اجرای آن را فراهم می¬نماید و چنانچه زوج در انجام تعهدات خود از جمله پرداخت اقساط مَهر تعلل نماید و یا هیچ اقساطی را پرداخت ننماید و هر چند زوجه با مراجعه به دادگاه و طرح دعوا در این خصوص زوج را محکوم به پرداخت مَهر یا اقساط معوقه خواهد نمود و با عنایت به اینکه همین محکومیت مَهر هر چند به اقساط، به موجب دادنامه صادره از دادگاه مربوطه در قالب گواهی عدم امکان سازش صادر گردیده است، لذا در راستای دستورالعمل شماره 4 طرح جامع رفع اطاله دادرسی ریاست محترم قوه قضاییه و در جهت جلوگیری از اطاله دادرسی و عبث نبودن اقدامات طرح دعوا به نظر می¬رسد زوجه با مراجعه به همان دادگاه درخواست اجرای حکم مبنی بر پرداخت اقساط معوقه با صدور اجراییه را بنماید و نیازی به طرح دعوای مجدد نخواهد بود.