صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
وضعیت حقوقی توافق طرفین بر افزایش میزان مهریه پس از عقد نکاح چگونه است؟ آیا این میزان، جزء مهرالمسمی محسوب میگردد؟ آیا توافق و دین علیحده است؟ آیا چنین توافقی جایز و معتبر است؟ چنانچه توافق بر تبدیل تعهد (بر فرض تبدیل سکه بهار آزادی به ملک) باشد، چه وضعیتی دارد؟
نظر هیئت عالی
در فرض سوال، در عقد نکاح که مهریه معین پیشبینی و مقرر شده، امکان کاهش یا افزایش میزان مهریه نیست مگر در قالب بذل یا ابراء و یا دریافت بخشی از مهریه که اصطلاحاً کاهش مهریه تلقی نمیشود؛ زیرا مهر عوضی است که هنگام انعقاد عقد نکاح معین شده و تبدیل عقد نکاح سابق به عقد نکاح جدید یا تبدیل مهر به مهر جدید امکانپذیر نیست؛ درصورتیکه مهر در قالب تبدیل تعهد تبدیل به مال دیگری شود؛ در این فرض، مهریه زمان عقد به لحاظ تبدیل تعهد که از اسباب سقوط تعهدات است قابلیت مطالبه ندارد.
نظر اکثریت
در مواردی که در عقد نکاح، مهرالمسمی تعیین میشود به استناد ماده 1082 قانون مدنی به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هرگونه تصرفی در آن نماید. پس در مانحن فیه سبب پیدایش و ثبوت مهر، عقد نکاح است. بنابراین هرگونه توافق طرفین بر افزایش مهریه، عنوان مهریه (مهرالمسمی) را ندارد و یک دین و تعهد علیحده میباشد که بر ذمه زوج قرار میگیرد و به استناد ماده 10 قانون مدنی، جایز و لازمالوفاء است و زوجه میتواند موضوع آن توافق را مطالبه نماید اما نه در قالب مهریه. در خصوص تبدیل مهریه نیز صرف جایگزین شدن مال دیگر به جای مال قبلی به عنوان مهریه تغییر در عنوان مهریه ایجاد نمیکند و این موضوع برخلاف جایی است که مالی بر مهریه افزوده میشود و فقط نوع مالی که به عنوان مهریه در ابتدا تعیین شد به مال دیگر تبدیل میگردد و اساساً دین جدید و علیحده به وجود نیامده. بنابراین تغییر مال، عنوان مهریه را از بین نمیبرد.
نظر اقلیت
با توجه به مواد 1080 و 1087 قانون مدنی، تعیین مهر ممکن است در زمان عقد یا پس از آن صورت گیرد و لذا وقتی اصل مهر میتواند پس از عقد نکاح تعیین شود، افزایش آن نیز میتواند پس از عقد نکاح و با تراضی طرفین صورت پذیرد و مانعی ندارد و جزء مهرالمسمی محسوب میگردد. در قانون مدنی مباحث مالی عموماً قوانین تکمیلی میباشند. در خصوص توافق بر تبدیل مهریه ماهیت آن بدین صورت است که متعهد نسبت به تعهد اصلی بریالذمه میشود و ذمه وی به تعهد جدید اشتغال پیدا میکند. لذا این تراضی، تبدیل تعهد میباشد و متعهد و متعهدله به تعهد جدیدی که قائممقام تعهد اصلی است به جهتی از جهات، تراضی مینمایند.
مبحث
کلمات کلیدی
مستندات قانونی
ماده 1078 قانون مدنی | ماده 1080 قانون مدنی | ماده 10 قانون مدنی