صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
زمانیکه عرصه هایی از منابع طبیعی اعم از جنگل و مرتع داخل در حریم و حوزه شهری و یا طرح های شهرداری قرار می گیرند بیان نمائید متولی آن کدامیک از مراجع قانونی سازمان جنگلها و مراتع یا شهرداری ها می باشد؟ آیا منابع طبیعی راجع به عرصه های مذکور ذینفع بوده و حق طرح دعوی یا وارد ثالث را دارد یا خیر؟
نظر هیئت عالی
همان گونه که در نظریه اکثریت آمده در حریم شهر قرارگرفتن منابع طبیعی سمت منابع طبیعی را بعنوان متولی وحافظ منتفی نمی کند.نظریه تفصیلی اعلام شده مورد تأیید اعضاء هیأت عالی است.
نظر اکثریت
مالکیت از آن سازمان جنگلها و مراتع می باشد و وقوع ملک در طرح های شهری ( جامع – تفصیلی و هادی ) موجب سلب مالکیت منابع طبیعی نمی شود و برای این عقیده به دلایل زیر استناد می نمایند : الف ) قانون ملی شدن جنگلها و مراتع مصوب 1341/10/27 تشخیص سازمان جنگلها و مراتع را ملاک بر ملی و غیرملی بودن ملک دانسته است به جز مواردی که در همین قانون و مقررات مرتبط مستثنی شده است. بنابراین چون مالکیت از آن دولت است لذا اگر ملک در طرح قرار بگیرد مانع مالکیت دولت نیست و مالکیت منابع طبیعی جای خودش را دارد. ب ) قانون حفط و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی مصوب سال 71 مرجع تشخیص منابع طبیعی را سازمان جنگلها و مراتع اعلام نموده است.لذا تشخیص منابع طبیعی باید ملاک عمل قرار گیرد و از مالکیت منابع طبیعی ملک خارج نمی شود. پ ) ماده 2 قانون تعاریف محدوده و حریم شهر ، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها مصوب 84/10/14 که محدوده هر یک از شهرها و شهرک ها و روستاها را مشخص و تعریف کرده است لذا جنگل و مرتع از مالکیت دولت خارج نمی شود . ت ) ماده 9 قانون منع تغییر کاربری اراضی زراعی و باغات مصوب سال 84 که اراضی واقع در روستاهای دارای طرح هادی و محدوده شهرها را مشخص کرده است در تبصره 5 ماده 1 همین قانون نیز مصادیق اراضی واقع در حریم شهر را نیز مشخص و تعیین تکلیف نموده است. ث ) ماده 99 قانون شهرداری اراضی اشخاص واقع در خارج از حریم شهرها را تعیین و تکلیف نموده است و این دو مانع مالکیت دولت بر اراضی ملی و منابع طبیعی نمی گردد. ج ) تغییر حدود شهرها موجب تغییر مالکیت نمی شود. البته یک امر کلی نیست و باید قائل به تکلیف بشویم ؛ 1-اگر جنگل و مرتع داخل در طرح خیابان ، کوچه پارک قرار بگیرد متولی آن شهرداری است و از مالکیت دولت خارج می شود. 2-اگر ملک داخل در طرح های مذکور واقع نشود در واقع جنگل و یا مرتع حفظ شده و صرفاً محدوده شهر گسترش پیدا کرده در اینجا سلب مالکیت از منابع طبیعی نمی شود و متولی آن منابع طبیعی و ملک نیز جزء اراضی ملی است. لذا در اینجا متولی و متصدی عوض شده است مالکیت عوض نشده است. چ ) اتحاد ملاک رای وحدت رویه شماره 697 مورخه 85/11/24 هیأت عمومی دیوان عالی کشور ، که مشعر بر این امر است که در اختلاف میان منابع طبیعی در اینکه ملک جزء اراضی ملی می باشد یا خیر ؟ باید به کمیسیون ماده واحده ( ماده 56 ) قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع مراجعه شود. این امر خود دلیلی بر مالکیت منابع طبیعی و ذی نفع بودن این سازمان بر عرصه منابع ملی علی رغم اینکه در داخل طرح های شهرداری قرار گرفته باشد می باشد. ح ) نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه بشماره 7/2237 مورخه 90/4/6 : مفاد این نظریه دلالت بر صلاحیت منابع طبیعی ومالکیت وی در طرح دعاوی دارد.
نظر اقلیت
الف ) مدیریت واحد امور شهری ایجاب می نماید چنین املاکی پس از اینکه طرح نهایی شده است در اختیار شهرداری بوده و متولی آن شهرداری و سلب اختیار و مالکیت از منابع طبیعی می شود. ب ) متولی شهر و کلیه اراضی و املاک واقع در آن از آن شهرداری است مفهومی ندارد ملکی که داخل طرح قرار گرفته متصدی و متولی آن سازمان دیگری باشد و ماده 55 قانون شهرداری وظایف شهرداری را احصاء کرده است که یکی از آن موارد مدیریت بر اراضی منتزع شده از منابع طبیعی می باشد چون هدف از انتزاع گسترش حوزه شهری و اجازه و قدرت مانور دادن به شهرداری در گسترش شهر و شهرسازی می باشد لذا وجود دو متولی در مورد ملک خلاف نظر مقنن بوده و اساساً در این رابطه تصور مالکیت و متصدی متعدد قابل پذیرش نیست.
مبحث
مستندات قانونی
ماده 11 قانون نحوه خرید و تملک اراضی و املاک اشخاص در طرح های دولتی و نظامی و عمرانی مصوب 58 | ماده 16 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع | ماده 1 قانون حفظ و حمایت از ذخایر جنگلی و منابع طبیعی مصوب سال 71 | ماده 37 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع | ماده 96 قانون شهرداری الحاقی 1345