صورت‌جلسه نشست قضائی

نظر هیئت عالی

با توجه به اصل 167 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ماده 8 قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب و ماده 3 قانون آیین دادرسـی مدنی دادگاه‌های مزبور، قضات دادگاه‌ها موظفند موافق قوانین به دعـاوی رسـیدگی کـرده، حکم مقتضی صادر و یا فصل خصومت نمایند و در صـورتی کـه قـوانین موضـوعه کامـل یا صریح نبوده یا متعارض باشند یا اصلاً قانونی در قضیه مطروحه وجـود نداشـته باشـد بـا استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر و اصول حقوقی که مغـایر بـا مـوازین شـرعی نباشد حکم قضیه را صادر نمایند. با حفظ این مقدمه در مورد مسـأله مطروحـه لازم اسـت خاطر نشان شود که به موجب ماده واحده مصوب 1370/7/11مجمع تشـخیص مصـلحت نظام در خصوص انتخاب وکیل توسط اصحاب دعوا تصریح شـده: «اصـحاب دعـوا حـق انتخاب وکیل دارند و کلیه دادگاه‌هایی که به موجب قـانون تشـکیل مـی‌شـوند مکلـف بـه پذیرش وکیل می‌باشند...» در متن این مصوبه عنوان وکیل بدون اتصاف و تقید به وصف و یا قید خاص ذکر شده و ماده 185 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری هم مشعر است بر اینکه طرفین دعوا مـی‌تواننـد وکیـل یـا وکـلای مـدافع خـود را انتخاب و معرفی کنند، لکن به قرینه ماده 186 قانون مزبور و اینکـه وفـق مـاده 33 قـانون آیین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب 1379/1/21وکلای متداعین بایـد دارای شرایطی باشند که به موجب قوانین راجع به وکالت در دادگاه‌ها برای آنان مقرر شده است در مورد مسأله مطروحه باید به قوانین راجع به وکالت در دادگاه‌ها مراجعه کرد. الف) مطابق ماده 2 قانون وکالت «به اشخاصی که واجد معلومات وکالت باشند ولـی شـغل آنها وکالت عدلیه نباشد اگر بخواهند برای اقربای سببی و یا نسبی خود درجه دوم از طبقه سوم وکالت نمایند ممکن است در سال، سه نوبـت جـواز وکالـت اتفـاقی داده شود» (از طرف کانون وکلای دادگستری). ب) وکلای دادگستری موضوع مواد 8 و 9 لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگسـتری مصوب 1334 می‌توانند در دادگاه‌ها حضور یافته و از موکل خود دفاع کنند. ج) اخیراً در قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، ترتیـب دیگـری راجـع بـه اعطـای پروانـه وکالت اتخاذ شده که هنوز منتهی به حصـول نتیجـه قطعـی نشـده و بـدیهی اسـت در صورتی که این طریق به سامان برسد این قبیل وکلا هـم مـی‌تواننـد بـا داشـتن پروانـه قانونی به عنوان وکیل در دادگاه‌ها حضور یابند. اضافه می‌شود مطابق مـواد 5 و 6 آیـین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب شورای عالی قضایی، طرفین می‌توانند برای طـرح شکایت در دیوان و یا دفاع از شکایتی که علیه آنان به دیوان تسلیم شده شخصاً اقدام و یا وکیل از طرف خود، تعیین و معرفی کنند که چنین وکیلی باید از بین وکلای رسـمی دادگستری انتخاب و معرفی شود و نیز توضیح داده می‌شود ماده 15 قانون امور حسـبی که در نظر اقلیت نشست، به آن اشاره شده راجع است به امکان ورود نماینده یا مشاور از طرف اشخاص ذی‌نفع و این مقوله با امر وکالت در دادگـاه‌هـا ارتبـاط نـدارد، البتـه دادرس دادگاه باید سمت چنین نماینده‌ای را احراز کند.