صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
حسب گزارش تیپ تفنگداران نیروی دریایی مورخه 3/2/1399 حدود ساعت 13:20 مانور نظامی پرش غواص از بالگرد در حوضچه استحفاظی در حال انجام بوده که در حین مانور ، بسیجی ویژه ح .م فرزند الف جمعی گروهان مخابرات در حال رفتن به داخل شیلتر مخابرات دچار برق گرفتگی شده و کمک های اولیه پزشکی نتیجه بخش نبوده و نهایتا منجر به فوت وی می شود. پزشکی قانونی علت تامه مرگ را برق گرفتگی و عوارض ناشی از آن اعلام کرده ولی کمیسیون حوادث و سوانح علت فوت را بدن و دست و پای خیس و عبور جریان برق با توجه به سوابق متوفی و شوک شدید ناشی از برق گرفتگی عنوان کرده و با تحقیق از حاضرین در صحنه که متفقا ًاعلام داشته اند تا کنون سابقه برق گرفتگی در شیلتر مخابرات اتفاق نیفتاده و یکی از علت های آن خیس بودن بدن و خصوصاً پاهای متوفی به علت وضو گرفتن اعلام داشته اند . اولیای دم متوفی متقاضی دیه می باشند .النهایه دادستان نظامی پرونده را با دستور قضایی جهت پرداخت دیه از بیت المال به دادگاه ارسال داشته است .دادگاه پس از استماع اظهارات اطراف قضیه ، ختم رسیدگی را اعلام می نماید .تصمیم مقتضی با استدلال و استناد قانونی چه می باشد؟
نظر هیئت عالی
موارد پرداخت دیه از بیت المال در یک امر مشترک هستند و آن اینکه جنایت منتسب به شخص مجنی علیه نیست . در فرض پرسش وضعیت خاص متوفی (خیس بودن دست و پا ) و ورود وی به محل خطر در همین وضعیت باعث مرگ شده و در چنین شرایطی نمی توان دیه را از بیت المال پرداخت کرد لذا نظر اکثریت مورد تایید است .
نظر اکثریت
مصادیق مسئولیت بیت المال در پرداخت دیه در قانون مجازات اسلامی در هفت مورد ذکر شده است از جمله 1- عدم تمکن مالی مرتکب یا عاقله او در قتل خطای محض ماده 470 قانون مجازات اسلامی 2- عدم شناسایی قاتل یا کشته شدن مقتول بر اثر ازدحام ماده 487 قانون مجازات اسلامی 3- فرار قاتل عمدی یا مرگ او ماده 435 قانون مجازات اسلامی 4- فرار یا مرگ مرتکب در جنایت شبه عمد یا خطای محض ماده 474 و 475 قانون مجازات اسلامی 5- ارتکاب قتل توسط مأمور ماده 473 قانون مجازات اسلامی 6- ارتکاب به قتل نسبت به مهاجم دیوانه توسط مدافع تبصره 3 ماده 156 قانون مجازات اسلامی 7- موارد علم اجمالی به ارتکاب جنایت و ایجاد شبهه محصوره برای قاضی ماده 477 قانون مجازات اسلامی با عنایت به نظر دکتر آزمایش که بیان می کند در موضوعات کیفری صرفًا تابع نص هستیم؛ ما نحن فیه از این موارد منصوص قانونگذار خارج است .لذا دیه ای از بیت المال به متوفی تعلق نمی گیرد .
نظر اقلیت
عنصر آگاهی باید لحاظ شود .اگر فرد آگاه بوده است که عبور از شیلتر مخابرات باعث برق گرفتگی می شده است در این مورد بنا به قاعده اقدام و بی احتیاطی فرد، دیه ای به متوفی تعلق نمی گیرد ولی چنانچه رابطه علیت بین برق گرفتگی و عبور از شیلتر وجود داشته است ، بنابر اصل حرمت دماء مسلمین باید دیه فرد از بیت المال پرداخت شود.
مستندات قانونی
ماده 335 قانون آیین دادرسی کیفری | ماده 435 قانون مجازات اسلامی | ماده 470 قانون مجازات اسلامی | ماده 85 قانون آیین دادرسی کیفری