صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
اگر زوجه نسبت به یک باب ساختمان به عنوان ثمن اعیانی سند مالکیت رسمی به میزان چهار شعیر مشاع از نود و شش شعیر (شش دانگ مشاع) سهم داشته باشد و بر اثر قدمت یا حوادث طبیعی دیگر، ملک مزبور خراب شود و بقیه ورثه متوفیٰ زمین را بفروشند و خریدار، بنای جدیدی در آن احداث کند تکلیف مالکیت این خانم (زوجه) و همچنین وضعیت سند رسمی وی چگونه است؟
نظر هیئت عالی
در فرض سؤال چنانچه زوجه نسبت به یک باب ساختمان حینالفوت مورث، سند مالکیت رسمی به عنوان ثمنیه اعیانی اخذ کرده باشد و در اثر حوادث طبیعی و بدون مداخله سایر ورثه، اعیانی مذکور از بین برود و ورثه عرصه را به دیگری واگذار کنند، یا خود در ملک احداث بنای جدید کنند، برای زوجه در اعیانی جدید الاحداث به عنوان ثمنیه اعیانی نصیبی نخواهد بود، چه آنکه حق زوجه به عنوان ثمن اعیانی موجود در زمان تخریب، سالبه به انتفای موضوع شده، مگر اینکه ورثه متفقاً توافق در تخریب بنای قدیمی و احداث بنای جدید کنند که در اینصورت زوجه میتواند به اقتضای سهم خود از اعیانی در احداث اعیانی جدید مشارکت کرده و به نسبت سهم خود استیفای حق نماید یا اینکه توافق در اخذ بهای ثمن یا ربع اعیانی (حسب مورد) کند. در صورت عدم توافق بین زوجه و سایر ورثه، وراث میتوانند طبق تبصره 1 اصلاحی مصوب سال 1380 آییننامه قانون ثبت، تقاضای پرداخت بهای ربع یا ثمن اعیانی و صدور سند مالکیت را کنند.
نظر اکثریت
با توجه به اینکه سهم هر یک از وراث مشخص شده و از بابت قیمت ابنیه با توافق یا بدون توافق سایر ورثه، سند رسمی به میزان سهمالارث به عنوان ثمنیه اعیانی به نام زوجه صادر شده و عین خود به خود و بر اثر حوادث طبیعی مانند زلزله و سیل و قدمت خراب شده و از بین رفته و از طرفی حق زوجه فقط به اعیانی موجود در زمان فوت تعلق داشته نه فضای مجازی زمین، زوجه حقی ندارد و نمیتواند در بنای جدید سهم داشته باشد و یا بنای جدید، احداث و یا قیمت آن را از ورثه مطالبه کند و سند مالکیت او در صورت عدم توافق و عدم صلح و سازش با مالک فـعلی قابل ابطال است.
نظر اقلیت
با عنایت به اینکه زوجه دارای سند مالکیت رسمی به میزان سهمالارث خود به عنوان ثمنیه اعیانی است، از بین رفتن اعیانی ساختمان موردنظر موجب سلب حق زوجه نمیشود و زوجه به میزان سهم و مالکیت مشاعی خود استحقاق دریافت قیمت طبق نظر کارشناسی (اعم از اینکه قیمت زمان فوت مورث لحاظ شود یا زمان پرداخت) در برابر انتقال سند مالکیت خود و یا احداث ساختمان در زمین مزبور به میزان سهمالارث و سند مالکیت مشاعی دارد و به هر حال نادیده گرفتن حق زوجه و ابطال سند او فاقد وجاهت است.