صورتجلسه نشست قضائی
پرسش
یکی از دو مستأجر یک ملک تجاری بدون اذن مالک، سهم خود را به مستأجر (شریک) دیگر همان ملک منتقل کرده است. آیا تخلف انتقال به غیر در این شرایط محقق است؟
نظر هیئت عالی
قطعنظر از اینکه قانون روابط موجر و مستأجر مصوب سال 1356 در جهت حمایت حقوق مستأجرین است، اصولاً در سؤال مطروحه مالک (موجر) مورد اجاره را به دو نفر واگذار کرده است و مالکیت مستأجران بر منافع ملک (محل کسب) مشاعی بوده و هر کدام در ذرات منافع مالکیت دارند و با انتقال مورد اجاره از طرف یکی از مستأجران به مستأجر دیگر انتقال به غیر مصداق پیدا نمیکند و موجر در هر صورت مورد اجاره را به دو نفر اجاره داده و در واقع انتقال سهم یکی به دیگری خللی در تصمیم موجر برای اجاره مستأجره ایجاد نمیکند و نمیتوان این اقدام را انتقال به غیر تلقی کرد.
نظر اکثریت
فلسفه وضع قانون روابط مالک و مستأجر سال 1356 حمایت از مستأجر و وضعیت اقتصادی و شغلی او است و علت وضع حق تخلیه مالک در صورت انتقال به غیر، عدم رضایت او در انتقال مال خود به شخصی غیر از طرف قرارداد است. در مورد سؤال مطروحه، مالک شخصیت هر دو مستأجر را پذیرفته است و فلسفه تخلیه و هدف مقنن از وضع تخلیه در این خصوص منتفی است، فلذا تخلف انتقال به غیر محقق نیست و حق تخلیه در این مورد برای مستأجر وجود نخواهد داشت زیرا هر دو مستأجر شریک در ذره ذره مال مشاعی سهیم هستند و در تمام اجزای عین مستأجره مالکیت مشاعی دارند و منظور از غیر در قانون، اشخاص غیرمستأجر است. اداره حقوقی نیز طی نظریه شماره 5518/7 ـ 13/11/1376 به این مسئله اشاره کرده است.
نظر اقلیت
هدف و فلسفه وضع حق تخلیه موجود در صورت انتقال به غیر، از طرف مستأجر، تخلف مستأجر میباشد که در مورد سایر تخلفات مستأجر مثل تعدی و تفریط و تغییر شغل نیز همین وضعیت حاکم است. قانونگذار خواسته است که توافقات موجر و مستأجر محترم باشد و نظر و اراده موجر در نحوه استفاده از ملک او مدنظر میباشد. عقد اجاره از عقودی است که شخصیت مستأجر در آن علت عقد میباشد و منظور مقنن از «غیر» در قانون موردنظر، شخص ثالث و غیر از طرفین عقد اجاره میباشد؛ در قضیه مورد سؤال هر یک از مستأجران در رابطه با قرارداد موجر با مستأجر دیگر، شخص ثالث و غیرتلقی میشوند. شراکت مستأجران نیز موجب اشاعه سهم او با شریک دیگر نمیشود و برخلاف عین مشاعی که شرکای آن در کل مال به نسبت سهم خود مالک و ذیحق تلقی میشوند، در اجاره شراکت در واقع به مفهوم استیفای منافع دو مستأجر به علت مساوی میباشد. با توجه به مراتب فوق و با عنایت به اینکه عقد اجاره نیز مانند سایر عقود تابع قصد طرفین است، لذا مستأجر شریک، نسبت به شریک دیگر غیر و شخص ثالث تلقی میشود و انتقال شریک به شریک دیگر نیز مشمول عنوان انتقال مال غیر خواهد بود زیرا غیر و شخص ثالث به صورت مطلق مدنظر مقنن بوده و قید و شرطی در این خصوص در قانون ملاحظه نمیشود کما اینکه اگر موجرین نیز متعدد و مستأجر واحد باشد، نیاز شخصی یکی از موجرین موجب تخلیه کل ملک و سهام دیگر شرکا خواهد بود.